Çocuğum yazmak istemiyor, çok yavaş yazıyor ya da ters yazıyor

Yazmak istemiyor

Bu yaşta olağan olan

Yazı yazmak çocuktan birçok işi aynı anda yapmasını ister. Avustralya’daki Raising Children Network, el kaslarının, dilin, belleğin ve dikkatin birlikte çalışması gerektiğini ve çocukların yazmayı farklı hızlarda öğrendiğini yazar. Aynı sayfaya göre çizmeye ya da yazmaya güveni olmayan çocuk yazmaktan kaçınabilir.

Çocuğun yazmak istememesi tek başına bir tanı değildir. MEB’in özel öğrenme güçlüğü metni, okumayı ya da yazmayı sevmemeyi ve sesli okumaktan kaçınmayı belirtiler arasında sayar. Aynı metin uzmanlar için en zor işin, öğrenme güçlüğü olan çocukla çalışmadığı için zorlanan, “tembel” diye nitelenen çocuğu ayırt etmek olduğunu söyler. Bu yüzden çocuğa “tembel” demeyin; yazmaktan neden kaçındığını önce birlikte anlamaya çalışın.

Evde neler denenebilir?

1. Yazıyı oyuna çevirin. Raising Children Network büyük harfleri toprağa çubukla çizmeyi, pencerede silinebilir kalemle izlemeyi önerir. MEB’in öğretmen kitabında da harfler tuza yazılır (“Tuza Yazalım”); bir tepsiye tuz dökün, çocuk harfi parmağıyla yazsın.
2. Harfin nereden başladığını gösterin. Aynı sayfa, harfin başladığı yere yeşil, bittiği yere kırmızı nokta koymayı önerir. Sitedeki yazma kâğıtlarında her harfin başlangıcı numara ve okla gösterilir; harf yazma oyununda çocuk noktaları parmağıyla izler.
3. Harflerden önce çizgilerle başlayın. Program, dik temel harflerle yazmaya hazırlık için dik, eğik, yatay ve dairesel çizgilerin çizdirilmesini ister. Çizgi çalışmaları bu çizgileri harflerin parçası olarak verir.
4. İyi yazdığını gösterin. Raising Children Network, hatalara değil çocuğun iyi yazdığı harflere bakmayı ve en güzel harflerini birlikte bulmayı önerir.

Ne zaman konuşmalı?

Understood.org yazmaktan kaçınan çocuğun bahaneler bulabileceğini ve uzun süre hiç yazmadan oturabileceğini yazar. Çocuğunuz yazma zamanı gelince ağlıyor ya da öfkeleniyorsa, haftalardır yazmaktan kaçınıyorsa ya da yazmanın yanında okumada da zorlanıyorsa öğretmene söyleyin; sınıfta nasıl davrandığını ve neye yardım edebileceklerini sorun.

Çok yavaş yazıyor

Bu yaşta olağan olan

Adıyaman’da bir ilkokulda 65 çocuğun yazma hızı ölçüldü; 19’u birinci sınıftaydı. Çocuklara 4 dakika süre verildi. Bakarak yazan birinci sınıf öğrencileri dakikada ortalama 12 harf yazdı (sapma 4,9); ikinci sınıfta ortalama 21 harf, dördüncü sınıfta 40 harf oldu. Araştırmacılar yazma hızının sınıf ve yaşla anlamlı biçimde arttığını yazar. Bu, tek okuldan 19 çocuğun gözlemidir; Türkiye için bir ölçü değildir. Yine de birinci sınıfta yazının yavaş olduğunu ve zamanla hızlandığını gösterir.

Raising Children Network de çoğu çocuğun temel yazı becerilerini okula başladıktan sonraki ilk iki yılda kazandığını, ama çocukların bunu farklı hızlarda yaptığını yazar.

Neden yavaş olabilir?

• Kalemi öğretildiğinden farklı ya da gevşek tutmak yazıyı yavaşlatabilir. Kalem tutma ve defter yazısına bakın.
• Masa ve sandalye uygun değilse yazmak yorar. Raising Children Network, masanın çocuğun göbeği hizasında, ayaklarının da bir yere basar durumda olmasını önerir.
• Güçlük sürüyorsa görme ya da el becerisiyle ilgili bir neden de olabilir. Raising Children Network öğretmenle ya da aile hekimiyle konuşmayı, hekimin de gerekirse işitme, görme ya da ergoterapi uzmanına yönlendirebileceğini yazar.

Evde neler denenebilir?

Yazma hızını artırmaya çalışmayın; önce harfin doğru yazılmasına bakın. Program her harfin hangi çizgiler arasında ve kaç hamlede yazıldığının gösterilmesini ister; yazılış etiketleri çizgi sırasını ve yönünü gösterir. Çizgi çalışmaları ve harf yazma kâğıdı eli hazırlar. Çocuk yorulunca bırakın.

Ne zaman konuşmalı?

Raising Children Network yavaş yazmayı ya da harfleri doğru çizmekte zorlanmayı, kalemi gevşek ya da farklı tutmayı ve yazmaktan kaçınmayı yazma güçlüğünün erken belirtileri arasında sayar. MEB’in metni de ilkokul çağında uygunsuz kalem tutmayı, karmakarışık yazıyı ve kötü el yazısını özel öğrenme güçlüğü belirtileri arasında sayar. Bunlardan birkaçını birlikte görüyorsanız öğretmene çocuğun yazdığı bir kâğıdı götürün.

Harfleri ters yazıyor

Bu yaşta olağan olan

Blackburne ve arkadaşları (2014) çocukların okuma yazmayı ilk öğrenirken sık sık harfleri ters yazdığını, okumada ilerledikçe bu hataların azaldığını ve ters yazmanın okuma güçlüğü olmayan çocuklarda da sık görüldüğünü yazar. Disleksi olanlarda ters yazmaya özel bir eğilim olup olmadığına dair kanıtı ise “karışık” diye niteler.

Fransa’da birinci sınıfın başında yapılan bir araştırma, okuma yazmaya yeni başlayan çocuklardan b ile d’yi ayırt etmelerinin beklenmediğini yazar. Türkiye’de Ankara’daki birinci sınıftan beşinci sınıfa 2.572 çocukla yapılan bir araştırmada harf karıştırma en çok birinci sınıflarda görüldü ve yazarlar bunu gelişimsel nedenlere bağladı.

Türkçe araştırmalarda “ters yazma” sözü başka bir şeyi anlatır. Afyonkarahisar’da 92 birinci sınıf öğrencisinin mayısta yazdığı bir dikte incelendi; araştırmacı ters yazmayı sözcükteki harflerin ya da hecelerin yerini değiştirmek diye tanımladı (“tehlikenin” yerine “tehkelinin” gibi). Çocuk başına ortalama 0,08 ters yazma, ortalama 2,13 harf karıştırma hatası çıktı; ters yazma incelenen hatalar arasında en seyrek olandı. Şekli benzeyen harflerin birbirinin yerine yazılmasına, örneğin b yerine d yazılmasına, bu araştırma “harf karıştırma” der.

Hangi yaşta bitmesi gerekir? Okuduğumuz MEB metinleri ve Türkiye’de birinci sınıf yazısını inceleyen araştırmalar bunun için bir yaş vermez. İnternette sık geçen yaş sınırını bir MEB ya da araştırma kaynağında bulamadığımız için burada yazmıyoruz.

Evde neler denenebilir?

1. Harfi hangi çizgiyle başlatacağını söyleyin. d önce daireyle, b önce uzun dik çizgiyle başlar. Ayrıntısı ve sözcük içinde okutma çalışmaları: b ile d’yi karıştırma.
2. Tuzda ve havada yazın. MEB’in öğretmen kitabında destek için tuza yazma etkinliği vardır; çocuk harfi büyük büyük, parmağıyla yazsın.
3. Yanlışı yargılamayın. Ters yazdığında kızmayın; doğrusunu birlikte, ilk çizgiyi söyleyerek yazın.

Ne zaman konuşmalı?

Ters yazmak tek başına özel öğrenme güçlüğü anlamına gelmez; yukarıdaki araştırma bunu desteklemez. Afşin Rehberlik ve Araştırma Merkezinin MEB kaynaklı sunumu, benzer harfleri ve kelimeleri karıştırmayı başka belirtilerle birlikte sayar. Ters yazmanın yanında çocuk harflerle sesleri eşleştirmekte zorlanıyor, öğrendiği harfleri sık unutuyor ya da bildiği harfleri birleştiremiyorsa ve haftalardır çalıştığınız hâlde ters yazma azalmıyorsa öğretmenle konuşun.

Öğretmenle ve RAM’la görüşme

Önce sınıf öğretmenine gidin ve çocuğun evde yazdığı bir kâğıdı götürün. MEB’in metnine göre öğretmen önce sınıfta destek verir; destek işe yaramazsa rehber öğretmene ve okul yönetimine bilgi verir, sizinle konuşur ve onayınızla çocuğu Rehberlik ve Araştırma Merkezine (RAM) yönlendirir. Bu adımların ayrıntısı, madde numaralarıyla: okuldan hangi desteği isteyebilirsiniz?

Yazmakta güçlüğe sık sık disgrafi denir. MEB’in metni disgrafiyi, sorunun yazmada olduğu özel öğrenme güçlüğünün adı olarak sayar (okumada disleksi, matematikte diskalkuli gibi) ama ayrıca tanımlamaz. Tanı için güçlüğün en az altı aydır sürmesi ve çocuğun bu sürede yeterli öğrenme fırsatı bulmuş olması aranır; bu yüzden okulun ilk aylarında tanı beklenmez, sınıftaki destek ise beklemeden başlayabilir. Tanıyı uzmanlar koyar: RAM’daki özel eğitim değerlendirme kurulu ya da bir sağlık kuruluşu. Bu sayfadaki hiçbir belirti tek başına tanı değildir.

Öğretmenle ne zaman konuşmalı, görüşmede ne söylenir?
Disleksi belirtileri
Görüşmeye götürülecek liste