Harfleri birleştirip okuma

Okulda nasıl öğretiliyor?

Çocuk önce bir sesi tanır, sonra o sesin harfini okur ve yazar. İlk grubun ikinci harfi n öğrenilince hece çalışması başlar. Öğretmen önce a sesini, sonra n sesini vurgulayarak ikisini birlikte söyletir. Ders kitabı da iki harf kartını yan yana getirip tek kart yapar:

an→an na→na ana→ana

Her yeni harfte önce an, en, at gibi heceler, sonra na, ne, ta gibi heceler gelir. Ardından üç ve dört harfli heceler ve çabucak sözcükler gelir. Programdaki örnek sıra şöyledir: a, an, en, at, et, alt, ana, ata, nal, anne, nene, alet, atlet.

Program, anlamsız hecelerin çok tekrar edilmesini istemez; amaç çocuğun hızla anlamını bildiği sözcüklere ulaşmasıdır.

Evde nasıl yardım edebilirsiniz?

1. Harfin adını değil sesini söyleyin. n harfini “ne”, k harfini “ke” diye söylemeyin. Bir öğretmen, evde k sesini “ke” diye söyleyen ailelerin çocuklara yanlış öğrettiğini anlatıyor. Programa göre a, e gibi ünlüler tek başına söylenebilir; n, t gibi ünsüzler ise yalnızca harfin yazılışı gösterilirken tek başına söylenir. Ünsüzü bir ünlüyle birlikte söyleyin: an, na.
2. İki harfi yan yana koyun. İki küçük kâğıda büyükçe a ve n yazın. Kartları yan yana koyun; önce a sesini, sonra n sesini vurgulayarak ikisini birlikte söyleyin, çocuk da söylesin: an. Sonra kartların yerini değiştirin: na. Kesip kullanacağınız harf ve hece kartlarını da yazdırabilirsiniz. MEB’in öğretmen kitabındaki bir oyunda da harfler çocukların göğsüne takılır; öğretmen bir hece söyler, o harfleri taşıyan çocuklar öne çıkıp heceyi kurar.
3. Hemen bir sözcüğe geçin. Kartlarla sözcük kurun: a kartının yanına na gelince ana, an ile ne yan yana gelince anne olur. Okuduğu sözcüğü konuşurken bir cümlede kullanın; sözcüğün ne demek olduğunu bilsin.
4. Karışık sırayla okutun. Program, çocuğun ezberden uzak öğrenmesini ister. Aynı hece ve sözcükleri her seferinde başka bir sırayla yazın. Ders kitabında da çocuk karışık hecelerin arasından anne sözcüklerini bulup boyar.
5. Oyunla tekrar edin. MEB’in öğretmenler için hazırladığı destek kitabındaki iki oyun evde de oynanır. Tuza yazma: tepsiye ince bir kat tuz serin, söylediğiniz heceyi parmağıyla tuza yazsın ve size okusun. Sözcük avcıları: hece ve sözcükleri kâğıtlara yazıp duvara ya da masaya yapıştırın; söylediğinizi bulup sinek raketiyle “avlasın”.
6. Kızmadan düzeltin, çabasını övün. Program, çocuğu yargılamayan ve onu isteklendiren geri bildirim ister. Yanlış okuduğunda kızmadan doğrusunu birlikte okuyun. Küçük ilerlemeleri fark edip söyleyin: “Dün an hecesini okudun, bugün ana sözcüğünü de okudun.”

Nelerden kaçınmalı?

• Ezberletilen hece tablosu. Program, çocuğu ezbere yönelten hece tablolarının kullanılmamasını ister.
• Heceleri farklı renklerle yazmak. Program bunu da istemez, çünkü renkler çocuğu sözcüğü hece hece okumaya yöneltir.
• Hecede büyük harf. Heceler yalnızca küçük harfle yazılır: na, “Na” değil.
• Öğrenilmemiş harfler. Yeni harfi sınıfta öğretmen öğretir; evde öğrenilmiş harflerle çalışın.

Ne zaman endişelenmeli?

Her çocuk farklı hızda öğrenir; programa göre okuma yazma birinci dönemde bitmezse ikinci dönemde sürer. Ama haftalardır çalıştığı hâlde iki sesi birleştiremiyorsa ya da öğrendiği harflerin seslerini sık sık unutuyorsa öğretmeniyle konuşun. MEB’in özel eğitim birimi, harflerle sesleri eşleştirmekte ve seslerden sözcük kurmakta güçlük çekmeyi ilkokulda öğrenme güçlüğünün belirtileri arasında sayar. Bunlar tek başına bir tanı değildir; öğretmenle konuşmak için bir nedendir.

Öğretmenle ne zaman ve nasıl konuşulur?