Evde dikte nasıl yapılır?

Dikte neden yapılır?

Okulda yeni öğrenilen hece ve sözcükler önce okutulur, sonra yazdırılır. Okuma yazma öğrenildikten sonra öğretmen yeni sözcüklerle bir metin hazırlar ve söyleyerek yazdırır. Birinci sınıf ders kitabında da çocuklar cümlelerin üstünü kapatır ve öğretmenin okuduğu cümleleri bakmadan yazar.

Bir araştırmada 75 sınıf öğretmeninin önerileri arasında diktenin düzenli yapılması ve velilerle birlikte çalışılması da var. Öğretmenlerden biri şöyle diyor:

Her gün kısa bir dikte çalışması evde aile tarafından yaptırılmalıdır.

Hazırlık

Üç çizgili yazı defteri ya da bu sitedeki dikte kâğıdı, kurşun kalem ve silgi yeter. Dikte kâğıdının ilk sayfası çocuğundur: numaralı boş satırlar. İkinci sayfa sizindir: okuyacağınız hece, sözcük ve cümleler numaralarıyla yazılıdır; bunlar aynı zamanda doğrularıdır.

Çocuk masaya rahat otursun, göğsünü masaya dayamasın; gözüyle kâğıt arasında 25-30 cm olsun. Program yazarken bu oturuşu ister.

Beş adımda dikte

1. Sırayla, numarasıyla okuyun. “Bir: an.” Her maddeyi iki kez, açık ve yazıldığı gibi söyleyin. Çocuk yazmayı bitirmeden sonrakine geçmeyin.
2. Harfleri tek tek söylemeyin. k sesini “ke” diye söylemeyin. Heceyi ve sözcüğü bütün olarak söyleyin.
3. Cümleyi bütün olarak okuyun. Önce cümlenin tamamını okuyun, çocuk yazarken yavaşça bir kez daha okuyun. Virgülde kısa durun, soru cümlesini soru sorar gibi okuyun. Cümleler ikinci harf grubu o k u r ı m ile başlar.
4. Birlikte kontrol edin. Bitince çocuk yazdıklarını size okusun. Sonra doğrusuyla karşılaştırın: eksik ya da yanlış harfi kızmadan gösterin, doğrusunu birlikte yazın. Harfler ve sözcükler arasındaki boşluklara da bakın: program, sözcükler arasında küçük harfle yazarken bir e, büyük harfle yazarken bir E kadar boşluk ister.
5. Kısa ve sık olsun. Her gün 10-15 dakika yeter.

Ne söyleyeceksiniz?

• Yalnızca öğrendiği harflerle yazılan hece ve sözcükler. Önce heceler, sonra sözcükler; ikinci harf grubundan sonra kısa cümleler.
• Yeni ve eski harfleri karıştırın. Öğretmenler, önceden öğrenilen seslerle yeni seslerin birlikte yazdırılmasını öneriyor.
• Cümleler kısa ve çocuğun düzeyine uygun olsun.
• Bu sitedeki dikte kâğıdı, duyulduğu gibi yazılmayan sözcükleri (saat, tren gibi) ve mı gibi ayrı yazılan soru eklerini seçmez. Program, “mı”nın ayrı yazıldığını yeri gelince gösterir ama öğretmez.

Sık görülen hatalar

Araştırmadaki öğretmenlerin dikte çalışmalarında gördüğü sorunlardan bazıları ve evde neler yapabileceğiniz:

• Harf ya da hece eksik: anne yerine ane. Sözcüğü birlikte yavaşça yeniden söyleyin; hangi sesi yazmadığını kendisi bulsun, sonra doğrusunu yazsın.
• Yanlış harf. Doğrusunu yanına siz yazın; çocuk okusun ve kendisi bir kez daha yazsın.
• Kendi söyleyişine göre yazma. Sözcüğü açık ve yazıldığı gibi söyleyin; çocuk da söylesin, sonra yazsın.
• Yetişmek için hızlı yazıyor, yazısı bozuluyor. Bekleyin; çocuk yazmayı bitirmeden sonraki maddeye geçmeyin.
• Yanlış yapmaktan korkuyor ya da ağlıyor. Maddeleri azaltın, önce doğru yazdıklarını gösterin ve çabasını övün.

Oyunla dikte

Araştırmadaki öğretmenlerin bir bölümü, diktenin çocuğa bir oyun gibi yaptırılmasını öneriyor. MEB’in öğretmenler için hazırladığı destek kitabında böyle bir oyun var: tepsiye ince bir kat tuz serin. Söylediğiniz harfi, heceyi ya da sözcüğü çocuk parmağıyla tuza yazsın, sonra size okusun.