Disleksi belirtileri: birinci sınıfta nelere bakmalı?

Disleksi nedir?

Türkiye’de okullar ve Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) “özel öğrenme güçlüğü” terimini kullanır. Bu güçlük okumayı, yazmayı ya da matematiği etkileyebilir; okumayı etkileyen türüne disleksi denir. Millî Eğitim Bakanlığına göre özel öğrenme güçlüğü olan çocukların zekâsı normal, hatta bazen normalin üstündedir. Güçlük, çocuğun çalışmamasından, ailesinin durumundan ya da duygusal bir sorundan kaynaklanmaz. Beyin bilgiyi farklı işler.

Bakanlık, uygun eğitim ve destekle bu çocukların öğrenebildiğini ve erken fark etmenin çok önemli olduğunu vurgular.

Hangi belirtilere bakmalı?

Bakanlığın sıraladığı belirtilerden okuma ve yazmayla ilgili olanlar şunlardır.

Okula başlamadan önce:

• Sözcükleri söylemekte ve doğru sözcüğü bulmakta güçlük
• Alfabeyi, renkleri, şekilleri ve haftanın günlerini öğrenmekte güçlük
• Kalem ve silgi tutmakta, kâğıt ve kalemle yapılan etkinliklerde zorlanma

İlkokulda:

• Harflerle sesleri eşleştirmekte, harflerin seslerini hatırlamakta güçlük
• Kafiyeli sözcükleri öğrenmekte ve sözcüklerdeki küçük ses farklarını ayırt etmekte zorlanma
• Okurken basit sözcükleri karıştırma
• Sesli okurken çok hata yapma, sık sık tekrar etme ve okumaya ara verme
• Okuduğunu anlamakta güçlük
• Okumayı ve yazmayı sevmeme, yüksek sesle okumaktan kaçınma
• Kalemi uygun tutamama, karmakarışık yazı

Bu listedeki bir durum tek başına disleksi demek değildir. Belirtiler çocuktan çocuğa çok değişir; tanıyı yalnızca uzmanlar koyabilir.

Tanıyı kim, ne zaman koyar?

Bakanlığa göre özel öğrenme güçlüğü tanısı için şunlar aranır:

• Güçlük en az altı aydır sürüyor.
• Çocuk bu süre içinde yeterli ve uygun öğrenme fırsatı buldu; sınıfta verilen desteğe rağmen beklenen ilerlemeyi göstermedi.
• Güçlük bir sağlık sorunundan, duygusal bir sorundan, kültür farkından ya da ekonomik nedenlerden kaynaklanmıyor.

Yol genellikle şöyledir:

1. Önce duyma ve görme. Program, öğretmenden duyma, konuşma ve görme sorunu olabilecek çocukları izlemesini ve gerekirse ilgili kurumlara yönlendirmesini ister. Okumada zorlanan bir çocuğun önce kulak ve göz muayenesinin yapılması iyi bir başlangıçtır.
2. Sınıfta destek. Öğretmen çocuğu sınıfta destekler. İlerleme olmazsa okulun rehber öğretmenine ve size haber verir.
3. Değerlendirme. Sizin onayınızla çocuk bir sağlık kuruluşuna ya da RAM’a yönlendirilir. Sağlık kuruluşu tanıyı Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) ile koyar; destekten yararlanmak için sonra yeniden RAM’a başvurulur. ÇÖZGER’i olmayan çocuğu RAM’daki uzmanlar değerlendirir.
4. Destek. Tanı alan çocuk için okulda bireyselleştirilmiş eğitim planı (BEP) hazırlanır; çocuk okuldaki destek eğitim odasından ya da, ÇÖZGER’i varsa, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerindeki destek eğitiminden yararlanabilir.

Evde neler yapabilirsiniz?

• Çocuğunuza bu güçlüğün zekâyla ilgisi olmadığını, beyninin farklı çalıştığını ve farklı yollarla öğrenebileceğini anlatın.
• Güçlü olduğu alanları da görün ve destekleyin; her şey okuma olmasın.
• Küçük ve ulaşılabilir hedefler koyun. Başardığında bunu birlikte fark edin.
• Yargılayan sözlerden kaçının. Bir zorluk anlattığında önce dinleyin.
• Ona kitap okumayı sürdürün; birlikte, sırayla okuyun.

Öğretmenle ne zaman konuşmalı?
Çocuğum okuyamıyor, ne yapmalıyım?