Çocuğum r, l ya da k sesini söyleyemiyor

Çocuklar bu sesleri hangi yaşta söyler?

Türkiye’nin yedi bölgesinden 753 çocukla yapılan bir araştırmada çocukların dörtte üçü k, l ve ğ seslerini 2 yaşında, onda dokuzu 4 yaşında doğru söylüyordu. r sesini çocukların dörtte üçü 4 yaşında, onda dokuzu 5 yaşında doğru söylüyordu. Onda dokuz çocuğun en geç, 6 yaşında söylediği sesler z ve j oldu.

Araştırmada çocuklar sözcükleri tekrar etti ve sesin biraz farklı çıkması hata sayılmadı. Bu yüzden bu yaşlar, seslerin en erken beklenebileceği yaşlardır; bir sınır değildir. Yine de birinci sınıfa başlayan bir çocuk, bu araştırmada onda dokuz çocuğun bu sesleri söylediği yaşı geçmiştir.

Okumayı etkiler mi?

Konuşma sesi güçlüğü olan çocukları inceleyen araştırmaları bir araya getiren bir derlemeye göre bu çocuklar okumada yaşıtlarından geride kaldı ve fark sonraki yıllarda da sürdü. Sözcüklerdeki sesleri fark etmekte zorlanan çocuklarda fark daha büyüktü. Bu araştırmalar çoğunlukla İngilizce konuşan çocuklarla yapıldı ve bir neden-sonuç ilişkisi göstermez; yine de dikkatli olmak için bir nedendir.

Bir sesi söyleyememek, onu duymamak demek değildir. ABD’deki dil ve konuşma uzmanlarının derneğine göre çocuğun sesleri ayırt edip etmediğine konuşmadan da bakılabilir. Örneğin “yol” ile “rol” sözcüklerinin farkını duyup duymadığını, doğru resmi göstermesini isteyerek anlayabilirsiniz.

Nereye başvurulur?

İngiltere’deki dil ve konuşma terapistlerinin kurumu, bir çocuğun konuşmasından endişe ediliyorsa yardımın erken istenmesini öneriyor ve okul çağındaki çocukların bu güçlükten terapisiz çıkmasının pek olası olmadığını yazıyor. Değerlendirmeye işitme kontrolü de girer.

• Öğretmen ve okul rehber öğretmeni. Sınıfta neler gördüklerini sorun. Öğretmenle ne zaman konuşmalı?
• Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğine göre veli, eğitsel değerlendirme için ilçesindeki RAM’a yazılı olarak başvurabilir; okul da bir istek formu doldurur. Değerlendirme kurulunda veli de yer alır. Çocuğun özel eğitime ihtiyacı olup olmadığına kurul karar verir.
• Hastane. Sağlık Bakanlığına bağlı bazı hastanelerde dil ve konuşma terapisi birimi vardır. Bu birimlere genellikle bir polikliniğin yönlendirmesiyle gidilir; nasıl randevu alınacağını hastaneye sorun.

Evde ne yapabilirsiniz?

1. Doğrusunu siz söyleyin. Çocuk bir sözcüğü yanlış söylediğinde yanlışını vurgulamadan, cevabınızda sözcüğün doğrusunu söyleyin. MEB’in konuşma güçlüğü üzerine sunumu da bunu önerir.
2. Tekrar ettirmeyin. İngiltere’deki terapistlerin kurumu, çocuğa söylediğini tekrar ettirmenin işe yaramadığını, çocuğu konuşmaktan ya da bazı sözcükleri söylemekten kaçındırabileceğini yazıyor.
3. Birlikte okuyun. Terapi beklerken kitap okumak ya da birlikte kitap dinlemek de yapılabilecek işlerdendir.
4. Ağız egzersizlerini sorun. Aynı kurum, ağız, dudak ve dil egzersizlerinin işe yaradığını gösteren bir araştırma olmadığını yazıyor. Bir uygulama ya da egzersiz almadan önce terapiste danışın.