Çocuğum okumayı biliyor ama okumak istemiyor

Okumayı çocuğun ilgisine bağlayın

Scottish Book Trust, okul ve sınav baskısı okumayla birleşince çocukların okumaktan soğuyabildiğini yazar. Çözüm olarak okumayı yeniden hoş bir etkinlik yapmayı, onu hobilere ve ilgi alanlarına bağlamayı önerir. Kuruluşun yazısı çocuklar ve gençler içindir; burada ilkokul çağına uyan önerileri aldık.

1. Çocuğunuzun bu aralar neyi sevdiğini öğrenin. Sevdiği bir hobi için bir “nasıl yapılır” kitabı ya da dergi arayın. Kuruluşa göre ilgisini çeken ve tanıdığı bir konuda okumayı teşvik etmek daha kolaydır.
2. Sevdiği film, oyun ya da çizgi filme dayanan kitapları arayın. Kuruluşa göre çocuklar hangi türü seveceklerini bilmediği için kitap seçmekte zorlanır; bilinen bir konu seçmelerine ve kendilerine güvenmelerine yardım eder.
3. Kitabı çocuk seçsin. Scottish Book Trust’a göre yön gösterebilirsiniz, ama ne okuyacağını sonunda çocuk seçmelidir. Kuruluş çocuk kütüphanecisine ya da kitapçıya sormayı da önerir.
4. Okumayı birlikte yapın. Çocuğunuzun sizi okurken görmesi ve okuduklarınızı konuşmanız okumayı hoş ve sosyal bir etkinlik yapar. Okuduğunuz ya da okuyacağınız bir şeyi anlatın.

Her biçim okumadır

Scottish Book Trust’a göre okumak bir alışkanlıktır: çocuk eline bir şey almayı alışkanlık edindiği sürece ne okuduğu ya da nasıl okuduğu çok önemli değildir. Kuruluş çizgi romanı, bilgi kitabını, “kendi macerasını seç” kitaplarını, “nasıl yapılır” kitaplarını ve dergileri sayar. Elektronik cihazdan okumaya da izin vermeyi, küçük çocuklarla cihazdan birlikte okumayı bile önerir. Ekran süresi için ekran yazısına bakın.

National Literacy Trust çizgi romanın okumaya isteksiz çocukları kitaba çekebildiğini yazar. Ailelerin çizgi romanı bazen “gerçek okuma” saymadığını, oysa kanıtların çizgi romanın kavramayı, olayları sıralamayı ve hikâye sevgisini destekleyebildiğini söylediğini ekler. Kurumun 2025’te Birleşik Krallık’ta 5-18 yaşındaki 110.000’den fazla çocuğa yaptığı ankette basılı çizgi roman okuyanların oranı 2017-18’de %32,2, 2025’te %29,2 çıkmış; kurum bunu sorduğu bütün okuma malzemeleri içinde en küçük düşüş olarak anlatıyor.

Londra’da bir ilkokulda 7-8 yaşındaki yaklaşık 120 çocuğa 8 hafta boyunca bir çizgi roman ödünç alma kütüphanesi kuruldu. Çocukların %97’si kütüphaneyi “çok sevdi” ya da daha fazlasını söyledi; öğretmenler isteksiz okurların takas etmeye en hevesli olanlar arasında olduğunu yazdı. Bu, tek okulda, anket ve gözlemle yapılmış, bir karşılaştırma grubu bildirilmeyen küçük bir projedir; çizgi romanın okumayı artırdığını kanıtlamaz, çocukların bu kitapları sevdiğini gösterir.

Bakabileceğiniz Türkçe kitaplar

Aşağıdakiler örnektir, bir liste değil. Beş kitabın yazarını, yayınevini ve yılını Millî Kütüphane kataloğunda, yaş notunu da yayınevinin kendi sayfasında okuduk; dergiyi yayınevinin sayfasında okuduk. Yaş notu yayınevinindir, bizim değil; kitaplara çocuğunuzla birlikte bakın ve onun seçmesine izin verin.

Çizgi roman

• İlk Çizgi Romanım: Arda ve Neşeli Lamalar (dört kitaplık seri) Yazar Anne-Gaëlle Balpe, çizer Zoé Plane; Desen Yayınları (Tudem). Bir sınıfın beş arkadaşının maceraları; “İmdat, Büyüyorum!” 40 sayfa. Yayınevinin yaş notu: 2. sınıf (7-8 yaş) ve 3. sınıf. Katalog kaydı
• İlk Çizgi Romanım: Kar Topu Yazar Fabien Fernandez, çizer Benjamin Strickler; Desen Yayınları, 24 sayfa. Yazısız bir çizgi romandır: çocuk resimlere bakarak hikâyeyi kendi sözcükleriyle anlatır. Yayınevinin yaş notu: 3-5 yaş, ana sınıfı ve 1. sınıf (6-7 yaş). Katalog kaydı
• Köpek Adam (seri) Yazar Dav Pilkey, Türkçeleştiren Pınar Gönen; Altın Kitaplar (Altın Çocuk Kitapları). İlk kitap 232 sayfa. Yayınevi seriyi 8-12 yaş hikâye-roman bölümünde listeliyor; 232 sayfa olduğu için birlikte okumak da bir yoldur. Katalog kaydı

Bilgi kitabı ve dergi

• İlk Okuma: Kaplanlar Yazar James Maclaine, Türkçeleştiren İhsan Erdem Kayral; TÜBİTAK Popüler Bilim Yayınları, 32 sayfa. “Kaplanlar ne yer ve avlarını nasıl yakalar? Kaplanlar yüzebilir mi?” gibi sorulara yanıt verir. Yayınevinin yaş notu: 7+. Katalog kaydı
• İlk Okuma: Dinozorlar Yazar Stephanie Turnbull, Türkçeleştiren Özlem Özbal; TÜBİTAK Popüler Bilim Yayınları, 32 sayfa. “Dinozorlar çok mu büyüktü? Ne yerlerdi?” gibi sorulara yanıt verir. Yayınevinin yaş notu: 7+. Katalog kaydı
• Bilim Çocuk (aylık dergi) TÜBİTAK Popüler Bilim Yayınları. Her ay bir sayı çıkar; basılı ya da dijital abonelik vardır, dört aydan eski sayılar herkese açıktır. Yayınevinin yaş notu: 7+.

Kitapların yanında evdeki bir yemek tarifi de “nasıl yapılır” metnidir: çocuğunuz malzemeleri okusun, siz de birlikte yapın.

Program ne istiyor?

MEB’in 2026 Türkçe programı birinci sınıfta çocuğun seçmesini ister. 5. temada çocuktan kendisi ve ailesi hakkında konuşması ve ilgi alanına uygun seçtiği bir konu hakkında konuşması beklenir. 6. temada bir dizi kısa metin içinden seçtiği metni okuması ve kısa metinler yazması beklenir. Yani okulda da okuma, çocuğun seçtiği metinle başlar.

Okumak istemiyor mu, okuyamıyor mu?

Çocuğunuz okurken sık takılıyorsa, harfleri karıştırıyorsa ya da çok yavaş okuyorsa sorun isteksizlik olmayabilir. Okuyamıyor, ne yapmalıyım? ve Çok yavaş okuyor yazılarına bakın. Okuma ödevine oturmuyorsa ödev yazısı o durumu anlatır: ödevde metni öğretmen verir; burada metni çocuk seçer.