Çocuğum okuma öğrenirken ekran ne kadar olmalı?

Kuruluşlar ne öneriyor?

Beş kaynağın yazdığı, yaş sırasıyla. Her kaynak kendi yaş aralığını söylüyor; hepsi birinci sınıf çağını kapsamıyor.

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2026) Bakanlığın “Çocuklar Güvende” sitesi 3 yaşına kadar çocukların ekrandan tamamen uzak tutulmasını önerir. Günlük en çok süre 3 yaşta 30, 4 yaşta 40, 5 yaşta 50, 6 yaşta 60 dakikadır. Süreye video, dijital oyun ve televizyon da girer. Süre çocuğun yaşına, gelişimine ve ailenin düzenine göre belirlenir; hareket, uyku ve arkadaşlarla geçen zamanla dengelenir.
• Sağlık Bakanlığı, Teknoloji Bağımlılığı Ebeveyn Rehberi (2023) 4-6 yaşta ekranla etkileşim eğitici içerikten oluşmalı, günde 20-30 dakikayı geçmemeli ve çocukla birlikte yapılmalıdır. 6-12 yaşta mobil cihazın eğlence ve oyun için kullanımı günde en çok 1 saatle sınırlandırılmalıdır.
• Dünya Sağlık Örgütü (2019), 5 yaş altı 2 yaşına kadar ekran önerilmez. 2 yaşta ve 3-4 yaşta ekran süresi en çok 1 saat olmalı, daha az daha iyidir. Hareketsiz otururken bir yetişkinle birlikte kitap okumak ve hikâye anlatmak önerilir. Rehber yalnızca 5 yaşın altını kapsar.
• Amerikan Pediatri Akademisi (Ocak 2026) Yeni bildirisi yalnızca ekran süresine değil, çocuğun çevresindeki bütün dijital ortama bakar: televizyon, oyun, telefon, uygulama ve yapay zekâ araçları. Aileleri basit süre sınırlarının ötesine geçip niteliğe, bağlama ve sohbete bakmaya çağırır. Önerileri: aile medya planı yapmak, çocukla birlikte izlemek ve oynamak, ayrı tablet vermeyi geciktirmek, yemekte ve yatak odasında, yatmadan bir saat önce ekranı kapatmak.
• Kanada Pediatri Derneği (2019; Temmuz 2025’te yeniden onaylandı), 5-12 yaş Sabit bir süre vermez. Her aile için süre ve içerik sınırlarını yazan bir aile medya planı, ekran başında çocukla birlikte olmak, ödev sırasında aynı anda birden çok ekran kullanmamak, yatmadan en az 1 saat önce ekransız olmak, yatak odasında eğlence ekranı olmaması ve aile yemeklerinde ekransız zaman önerir.

Türk Pediatri Kurumunun ve Türkiye Milli Pediatri Derneğinin ekran süresi için yayımlanmış bir öneri metnini bulamadık; bu yüzden onlar adına bir şey yazmıyoruz.

Hangi sayıya uymalıyım?

İki bakanlık da 6 yaş için günde 1 saatlik bir üst sınır veriyor; Sağlık Bakanlığı bunu 12 yaşa kadar sürdürüyor. Amerikan ve Kanadalı çocuk doktorları sayı yerine bir plan ister: Kanada Pediatri Derneği her çocuk için ayrı süre ve içerik sınırlarını aile medya planına yazmanızı söyler. Bu yüzden 1 saati üst sınır olarak alabilir, ailenizin düzenine göre bunun altında bir süre koyabilirsiniz.

Aile Bakanlığı süreye videoyu, dijital oyunu ve televizyonu birlikte saymanızı ister. Sağlık Bakanlığının rehberi ise eğlence ve oyun için kullanımı sayar.

Ekran okuma öğrenmeyi nasıl etkiler?

Okuduğumuz belgeler ekranın birinci sınıf çocuğunun okuma öğrenmesine etkisini kendileri ölçmüyor. Uyku, dikkat, okul başarısı ve genel gelişim gibi geniş sonuçlara bakıyorlar ve söyledikleri iki yönlü:

• Kanada Pediatri Derneği, çocuğa uygun, ailece izlenen ve amacı olan programların bilgiyi ve okuma becerilerini zenginleştirebileceğini yazar. Aynı belge, aynı anda birden çok ekran kullanmanın 12 yaş altı çocuklarda öğrenmeyi ve okul başarısını hemen olumsuz etkilediğini, okuma verimini düşürebileceğini ve ödevi yapma güvenini zedeleyebileceğini söyler; 5-8 yaşındaki çocukların bunu sık denediğini de ekler.
• Amerikan Pediatri Akademisi, 6-12 yaşta ekranın kötü kullanımının sağlıksız uykuyla, okulda daha zayıf başarıyla, zayıf dikkat denetimiyle ve dil ve düşünmede güçlükle ilişkili bulunduğunu yazar. Ekranların uykunun, oyunun ve aile zamanının yerini alabileceğini de ekler.
• Dünya Sağlık Örgütü 5 yaş altı için, ekran süresi ile beden ve zihin gelişimi arasındaki ilişkiyi çoğunlukla olumsuz ya da ilişkisiz, bir yetişkinle okuma ve hikâye anlatma ile bilişsel gelişim arasındaki ilişkiyi olumlu ya da ilişkisiz buldu. Kanıtın kalitesine “çok düşük” dedi.

Bu bulguların çoğu iki şeyin birlikte görüldüğünü gösterir; birinin ötekine yol açtığını göstermez. Kanada Pediatri Derneği bunu açıkça yazar: ekranın doğrudan etkilerini ve nedenlerini inceleyen araştırmalar sürüyor. Bu yüzden önerilerin ortak noktası bütün ekranı yasaklamak değil, ekranın yerini neyin aldığına bakmaktır: uyku, hareket, oyun, kitap ve sohbet.

Evde ne yapabilirsiniz?

1. Ailece bir ekran planı yapın. Amerikan Pediatri Akademisi ve Kanada Pediatri Derneği aile medya planı önerir; Akademinin ücretsiz bir planlama aracı vardır. Sağlık Bakanlığı kuralları çocukla birlikte belirlemenizi ve herkesin görebileceği bir yere, örneğin buzdolabına, asmanızı söyler.
2. Yemekte ve yatmadan önce ekranı kapatın. Aile Bakanlığı yemekte, uyku öncesinde ve çocuk odasında dijital araç kullanılmamasını ister. Sağlık Bakanlığının rehberi yemek masasına cihazla oturulmamasını ve cihazların geceyi oturma odasında şarjda geçirmesini önerir; kural bütün aile için geçerli olmalıdır.
3. Birlikte izleyin; ödev sırasında tek ekran açık olsun. Amerikan Pediatri Akademisi ve Kanada Pediatri Derneği çocukla birlikte izlemeyi ve oynamayı önerir. Akademi ortak bir aile tableti kullanmayı ve ayrı tablet vermeyi geciktirmeyi de söyler.
4. Ekranı oyalamak ya da ödül vermek için kullanmayın. Sağlık Bakanlığının rehberi tableti ya da telefonu çocuğu oyalamak veya teselli etmek için kullanmamayı, oyuncak ya da ödül olarak sunmamayı söyler. Süre dolduğunda Aile Bakanlığı çocuğun duygusuna anlayış göstermenizi ve dikkatini başka bir etkinliğe yöneltmenizi, süre bitmeden önce de bir hatırlatma yapmanızı önerir.
5. Her gün birlikte kitap okuyun ve konuşun. Sağlık Bakanlığının rehberi çocukla vakit geçirmeyi, ona kitap okumayı ve onunla sohbet etmeyi önerir. Çocuğunuz okumayı söküyorsa onu dinleyin: Evde nasıl çalışılır? Okumak istemiyorsa bu yazıya bakın. Anlatmayı seviyorsa aile hikâyesi kitapçığı ekransız bir etkinliktir.

Ne zaman çocuk doktoruyla konuşmalı?

Kanada Pediatri Derneği her yaşta şu işaretlere bakmanızı söyler: çocuk ekran olmadan sıkılıyor ya da mutsuz oluyor, süre sınırına karşı çıkıyor, ekran uykuyu, okulu ya da yüz yüze zamanı bozuyor, ekran oyuna ve harekete engel oluyor ya da çevrim içi etkileşimden veya oyundan sonra olumsuz duygular görülüyor. Dernek bu işaretlerin arada bir görülmesinin sorunlu kullanım anlamına gelmeyebileceğini de yazar.

İşaretler sık ve uzun süre görülüyorsa çocuk doktorunuzla ya da okulun rehber öğretmeniyle konuşun.