Okula İlk Adım Defteri: okuma yazma için ay ay ne yazılır, ne sorulur?

Defter nedir?

Millî Eğitim Bakanlığı, 31 Ağustos 2026 tarihli haberinde defteri şöyle tanıtıyor: okul öncesi eğitim ve ilkokul 1. sınıf öğrencilerinin “okula uyum süreçlerine ailelerin etkin katılımını desteklemek amacıyla” “Çocuğumla Okula İlk Adım Defteri” hazırlandı. İki ayrı defter var: biri okul öncesi, biri birinci sınıf için. Birinci sınıfın defterinin adı “Çocuğumla Okula İlk Adım 1. Sınıf Veli Hatıra Defteri”dir.

MEB defterin ne olmadığını da yazıyor:

Bir ödev niteliği taşımayan, oyun ve etkinliklerle ilişkilendirilmiş bir çocuk-aile paylaşım materyali olarak yapılandırılan defterler, çocuklar ve aileleri tarafından birlikte kullanılacak.

Defter, “Ailemle Okul Yolu Programı”nın bir parçasıdır. MEB’in 2 Eylül 2026 tarihli haberine göre bu program uyum haftasıyla başlıyor, eğitim öğretim yılı boyunca her ay uygulanıyor; birinci sınıf için ise “Günlük Yaşam Becerileri”, “Ailem ve Ortak Değerlerimiz”, “Çevre ve Sürdürülebilir Yaşam” ve “Birlikte Yaşam Kültürü” temaları altında sekiz gelişim modülü var.

Birinci sınıf defteri için MEB şunu yazıyor:

Uyum haftasıyla başlayan ve eğitim öğretim yılı boyunca aylara göre devam eden defterde okulda ve sınıfta ilk gün, “Ailemden Mektup” ile aile yaşamı, sorumluluklar, masallar ve geleneksel oyunlar gibi farklı alanlara yönelik çalışmalar bulunuyor.

Her etkinliğin sonunda “Ailemden Not” bölümü var. MEB’e göre veliler bu bölüme “gözlemlerini ve çocuklarında fark ettikleri gelişimleri” kaydediyor; öğretmenler de öğrencinin çalışmasını inceleyip “gelişimine ilişkin kısa geri bildirimlerde” bulunabiliyor.

İki sınırımız var. Defterin kendisine ulaşamadık: MEB’in haberi defteri anlatıyor ama dosyasına bağlantı vermiyor; defteri nasıl alacağınızı öğretmeninize sorun. Bu yüzden aşağıda defterin sayfalarını anlatmıyoruz, yalnızca MEB’in haberinde ve bu haberi aylara göre açan Sabah gazetesinin haberinde yazanları aktarıyoruz. İkincisi: MEB’in haberinde okuma ve yazma geçmiyor. Aşağıdaki öneriler bizimdir; her biri sitenin başka bir yazısına ve oradaki kaynaklara dayanır.

Ay ay: defterde ne var, sınıf hangi harflerde, ne yazabilirsiniz?

Defterin aylara göre bölümlerini Sabah gazetesi 1 Eylül 2026’da sıraladı: eylülde uyum haftası, ekimde sorumluluk takvimi, aralıkta masallar, şubatta oyunlar, mayısta dijital kurallar. Diğer aylar için bir bilgi bulamadık; o aylarda sayfa varsa da yoksa da önerimiz aynıdır. Aşağıda “Defterde” satırları Sabah’ın haberinden, “Sınıf” satırları MEB programından ve takviminden alındı; “Sorabilirsiniz” ve “Yazabilirsiniz” satırları bizim önerimizdir. Sınıfların hangi harfte olduğunu, MEB programının önerdiği haftaları (6 + 4 + 2 + 2 + 2) MEB’in 2026-2027 takvimine yerleştirerek hesapladık. Program süreleri öğretmenin ayarlamasına bırakır, yani sınıfınız birkaç hafta önde ya da geride olabilir; öğretmeninize sorun.

Eylül: uyum haftası ve hazırlık haftası

Defterde: “Okulda İlk Günüm” ve “Sınıfta İlk Günüm” sayfalarına ilk gün fotoğrafları, “İlk Haftamın İzleri” ve “Ailemden Mektup”. Anne babalar “çocuklarını okula gönderirken neler hissettiklerini, okulun ilk gününde onlara söylemek istediklerini ve yıllar sonra bu sayfayı açtıklarında hatırlamalarını istedikleri bir anıyı” yazıyor.

Sınıf: 7-11 Eylül uyum eğitimi; 14-18 Eylül hazırlık haftası; 21 Eylül’de ilk harf grubu başlıyor. Hazırlık haftası harf haftası değildir: program dinleme, doğru nefes alma, parmak, el ve kol kasları, kalem tutma ve çizgi çalışmaları ister.

• Sorabilirsiniz: “Bugün sınıfta hangi sesleri dinledin? Gözlerini kapatınca ne duydun?” Program dinleme çalışmalarında çevredeki seslerin kaynağını fark etmeyi ister.
• Yazabilirsiniz: “Ailemden Not”a harf değil, kalemi nasıl tuttuğunu ve hangi çizgiyi çizmekten hoşlandığını. Deftere eklemek isterseniz çizgi çalışmalarından birini çocuk çizebilir.
• Mektuba harf öğretme havası katmayın; mektup bu hafta sizin sözlerinizle kalsın, çocuğa siz okuyun.

Ekim: sorumluluk takvimi (ilk harf grubu: a n e t i l)

Defterde: Çocuklar aileleriyle evde yapabilecekleri işleri belirleyip bir “Sorumluluk Takvimi” oluşturuyor; haberde sofra hazırlama, çamaşır katlama, okul çantasını hazırlama, oyuncakları toplama, yatağını düzenleme sayılıyor.

Sınıf: 21 Eylül - 30 Ekim ilk grup: a n e t i l. Program ilk grupta yalnızca ses, hece ve sözcük çalışılmasını ister; cümle ve metin ikinci grupla başlar.

• Sorabilirsiniz: Takvimdeki bir işin adını söyleyin, çocuk adın hangi sesle başladığını söylesin. Ünsüzleri “ne, le” diye değil sesiyle söyleyin: harflerin sesi nasıl söylenir?
• Yazabilirsiniz: “Ailemden Not”a bu hafta çocuğunuzun tanıdığı harfleri ve sesini söyleyebildiği harfleri. Bir harfi karıştırıyorsa bunu da yazın; öğretmen görsün.
• Takvime çocuğa okutmak için cümle yazmayın; ilk grupta cümle yok. Okutmak isterseniz tek sözcük yazın: ana, anne, tatil. Sözcüklerle çalışmak için harf grupları.

Kasım: ikinci grup ve ilk cümleler

Defterde: Bulduğumuz haberlerde bu ay için ayrı bir bölüm yok.

Sınıf: 2 Kasım - 4 Aralık ikinci grup: o k u r ı m; 16-20 Kasım ara tatil. Program ikinci gruptan itibaren cümle ve metin çalışmasını ister.

• Sorabilirsiniz: “Bugün okulda hangi cümleyi okudun?” Çocuk bir cümle okuyabiliyorsa dinleyin; takıldığında sözcüğü söylemeyin, sesleriyle okumasına yardım edin.
• Yazabilirsiniz: Çocuğun ilk okuduğu cümlenin kendisini “Ailemden Not”a yazın. Yıllar sonra bakınca birinci sınıfın ilk cümlesi olur.
• Çocuğunuzun ikinci grup harfleriyle kendi okuyabileceği bir mektubu buradan hazırlayıp yazdırabilirsiniz.

Aralık: masal çemberi (üçüncü ve dördüncü grup)

Defterde: “Masal Çemberinde Üç Kuşak”: aile büyükleri çocuğa masal anlatıyor; çocuklar “ailelerinden dinledikleri masalları kaydedecek.”

Sınıf: 7-18 Aralık üçüncü grup: ü s ö y d z; 21 Aralık - 1 Ocak dördüncü grup: ç b g c ş.

• Sorabilirsiniz: “Masalda önce ne oldu, sonra ne oldu?” Çocuk masalı kendi sözleriyle anlatsın; konuşmak yazmanın ilk adımıdır.
• Yazabilirsiniz: “Ailemden Not”a masalın adını. Çocuğun bildiği harflerle yazabildiği bir adı kendisi yazsın, yazamadığı harfi siz tamamlayın. Aynı çalışmanın daha uzunu için aile hikâyesi kitapçığı var.

Ocak: beşinci grup ve bütün harfler

Defterde: Bulduğumuz haberlerde bu ay için ayrı bir bölüm yok.

Sınıf: 4-15 Ocak beşinci grup: p h v ğ f j; 18 Ocak’tan sonra bütün harfler; yarıyıl tatili 25 Ocak - 5 Şubat.

• Sorabilirsiniz: “Bugün kendi başına ne okudun?” İki satır da olur, bir tabela da; bütün harfler öğretildiği için çocuk çevresindeki yazıları okumayı deneyebilir.
• Yazabilirsiniz: İlk yarıyılın sonunda çocuğunuzun neyi okuyabildiğini, neyi sevdiğini. Okumayı hız ya da puanla ölçmeyin; program akıcı okumayı hızlı okumak olarak görmez. Gelişim raporu geldiyse raporu nasıl okuyacağınıza bakın.

Şubat: nesilden nesile oyun

Defterde: “Nesilden Nesile Oyun”: anne babanın ve aile büyüklerinin çocukken oynadığı oyunlar öğreniliyor; haberde “topaçtan bilyeye, mendilden beş taşa” oyunlar sayılıyor.

Sınıf: bütün harfler öğrenildi; metin, akıcı okuma ve dikte dönemi. 1-7 Şubat’ta birlikte okuma haftası var.

• Sorabilirsiniz: “Oyunun kuralını bana oku, ben oynayayım.” Kuralları siz iri, dik temel harflerle, kısa cümlelerle yazın, çocuk okuyup oyunu yönetsin.
• Yazabilirsiniz: Oyunun adını çocuk söylediğiniz gibi yazsın: evde dikte beş adımda anlatılıyor. “Ailemden Not”a hangi sözcüğü doğru yazdığını yazın, yanlışı düzeltmeye çalışmayın.

Mart ve Nisan

Defterde: Bulduğumuz haberlerde bu aylar için ayrı bir bölüm yok. 8-12 Mart ara tatil.

• Sorabilirsiniz: “Bu kitabı ya da yazıyı neden seçtin?” Çocuk kendi başına okuduğu bir şeyi anlatsın.
• Yazabilirsiniz: “Ailemden Not”a çocuğun bu ay bitirdiği bir kitabın adını. Kitap bulmak için çocuk kitapları listesi var.

Mayıs: dijital kurallar

Defterde: “Dijital Dedektifler” etkinliğinde çocuk ve aile dijital dünyaya ilişkin kuralları belirliyor ve “İlk Dijital Sözleşmem” hazırlanıyor; haberde kişisel bilgileri paylaşmamak, tanımadığı kişilerle iletişim kurmamak, rahatsız edici bir durumda aileye haber vermek sayılıyor.

Sınıf: bütün harfler öğrenildi; okuma bayramı için bir belge hazırlayabilirsiniz.

• Sorabilirsiniz: “Kuralları sen oku, hangisini değiştirmek istersin?” Kuralları üç ya da dört kısa cümleyle yazın; çocuk sesli okuyup imzalayabilir.
• Yazabilirsiniz: Ekrana ne kadar baktığını değil, sözleşmeyi nasıl okuduğunu. Ekran süresi için ekran ve okuma yazısına bakın.

Haziran: yılın sonu

Defterde: MEB’e göre eğitim öğretim yılı sonunda defter “kalıcı bir hatıraya” dönüşecek; haziran için ayrı bir bölüm yazılmıyor.

• Yazabilirsiniz: Eylülden bugüne çocuğunuzun okuyup yazarak yaptığı en büyük değişikliği, bir cümleyle. Çocuğa “Yıl başında okuyamadığın hangi yazıyı şimdi okuyabiliyorsun?” diye sorun.
• Tatilde okuma geri gitmesin diye yaz tatilinde okuma yazısına bakın.

“Ailemden Not”a ne yazılır?

MEB bölümün amacını gözlem ve gelişim kaydı olarak yazıyor; nasıl yazılacağını haberde anlatmıyor. Bizim önerimiz: kısa yazın ve gördüğünüzü yazın.

• Bir cümle yeter. “Bu hafta n sesini tek başına söyledi.” “Kasım’da ilk cümlesini kendi okudu.” Öğretmen de aynı sayfaya kısa bir geri bildirim yazabildiği için kısa not iki tarafın da işine yarar.
• Ne yaptığını yazın, neyi yapamadığını değil. MEB’in haziran 2026 aile bülteni, ailelerin çocuğu başkalarıyla kıyaslamamasını ister.
• Sayı ve hız yazmayın. Program akıcı okumanın hızlı okumak olmadığını söyler ve hızlı okutmaya dönük etkinlikler önermez (s. 14).
• Sürekli bir sorun görüyorsanız bunu notta bırakmayın, öğretmenle konuşun: öğretmenle ne zaman konuşmalı?

Ailemden Mektup: çocuk kendi okuyabilsin

Sabah gazetesinin haberine göre mektupta anne babalar çocuklarını okula gönderirken neler hissettiklerini, okulun ilk gününde onlara söylemek istediklerini ve yıllar sonra bu sayfayı açtıklarında hatırlamalarını istedikleri bir anıyı yazıyor. Yani mektup çoğu zaman çocuğun bugün okuyacağından çok, yıllar sonra okuyacağı bir mektuptur; ilk günlerde çocuk henüz harf öğrenmemiştir.

Bizim eklediğimiz şu: defterdeki mektubun yanına, çocuğun bildiği harflerle yazılmış küçük bir mektup. Birinci grupta program cümle istemediği için mektup dört sözcükten oluşur ve her sözcüğün yanında bir resim kutusu vardır. İkinci gruptan sonra dört kısa cümle okunur, örneğin ikinci grupta Elini tutarım., üçüncü grupta Seni özlerim., beşinci grupta Seni çok seviyorum. Her cümle yalnızca o gruba kadar öğrenilen harflerle yazılmıştır; daha uzun şeyleri alttaki çizgilere elle yazarsınız.

Ailemden mektubu hazırlayın.

Neye dikkat edin?

• Defter ödev değil. MEB bunu açıkça yazıyor. Bu yüzden çocuk yazmak istemezse bırakın; yazdıran, kopya çektiren bir çalışmaya çevirmeyin. Okul öncesi için MEB’in aynı yaklaşımı: okula başlamadan önce okuma yazma öğretilmeli mi?
• Sınıfın bulunduğu harf grubuna uyun. Çocuğa henüz öğrenmediği harflerle bir şey okutmaya çalışmayın; hangi harfin ne zaman öğretildiği için harf sırası yazısına bakın.
• Öğretmeninize sorun. MEB’in haberi defterin ne zaman ve nasıl doldurulacağını anlatmıyor; sınıfınızda defterin nasıl kullanıldığını öğretmeninizden öğrenin.