Harflerin sesi nasıl söylenir? Neden “le” değil?

Neden “le” değil?

Okumak, sesleri yan yana getirmektir. l ile a yan yana gelince la olur. Çocuk l harfini “le” diye bildiğinde iki ses yerine üç ses duyar: “le” ve “a”. Harfin sesini bilen çocuk ise iki sesi doğrudan birleştirir.

Bu yüzden MEB’in Türkçe programı birinci sınıfta harfin adını değil sesini öğretir. Program, ünlülerin (a, e, ı, i, o, ö, u, ü) tek başına söylenebileceğini, ünsüzlerin ise yalnızca harf yazılırken tek başına söylenmesini ister. Ses önce sözcüklerin, şarkıların ve tekerlemelerin içinde duyurulur.

“lı” ve “kıh” da yanlış

Bazı çocuklar k harfini “kıh”, b harfini “bıh” diye okur. Bu da “ke” ile aynı yanlıştır: sesin sonuna bir ünlü eklenmiştir ve çocuk birleştirirken bu ünlüyü de söyler. ABD Eğitim Bakanlığının okuma rehberi de öğretmenlerden, bir anda çıkan seslerin sonuna ünlü ekleyen çocukları fark edip bu ünlüyü azaltmalarını ister, çünkü eklenen ses sözcüğü tanımayı zorlaştırır.

Uzayan sesler, bir anda çıkan sesler

Türkçede ünsüzlerin bir kısmı uzatılabilir, bir kısmı bir anda çıkar. Sesi söylerken bu farkı bilmek işinizi kolaylaştırır.

• a e ı i o ö u ü

  Ünlülerdir; tek başına söylenir ve uzatılabilir: “aaa”.

• f ğ h j l m n r s ş v y z

  Uzatılabilir. Sesi uzatıp ardından gelen ünlüye kaydırın: “nnnaaa”, sonra hızlıca na.

• b c ç d g k p t

  Bir anda çıkar, uzatılamaz. Ünlüyle birlikte söyleyin: ka, ke, ki.

k harfinin sesini ancak bir ünlüyle birlikte duyarsınız: ka, ke, ko hecelerinin hepsinde aynı k vardır. Bu yüzden çocuk k harfini tek başına gördüğünde ona “ke” demeyin; heceyi birlikte okuyun.

Evde nasıl söylersiniz?

1. Sesi bir sözcüğün içinde duyurun. Çocuğun bildiği bir sözcükte sesi vurgulayarak söyleyin: “nnnane”, “mmmasa”. Okulda da ses önce sözcüklerin, tekerlemelerin ve şarkıların içinde duyurulur.
2. Uzayan sesi ünlüye kaydırın. l, m, n, s gibi seslerde durmadan ilerleyin: “lllaaa”, sonra “la”. ABD’nin okuma rehberi de sesleri arada durmadan, uzatıp birbirine bağlayarak söylemeyi önerir.
3. Bir anda çıkan sesi heceyle söyleyin. k, t, p gibi seslerde “kı-a” demeyin; heceyi tek seferde okuyun: ka.
4. Harfi yazarken sesini söyleyin. Okulda öğretmen harfi yazıp sesini söyler, sonra çocuklar söyler. Evde de harfi birlikte yazarken sesini kısa ve yalın söyleyin.
5. Yanlışı kızmadan düzeltin. Çocuk “kıh” derse doğrusunu birlikte söyleyin ve hemen bir heceye geçin: ka, kale.

Öğretmenler için

Bu sayfanın adresini veli grubunuza gönderebilirsiniz. Çocuğu harfleri birleştirmekte zorlanan aileler için harfleri birleştirme rehberi de vardır.