Türkçe öğrenen çocuklarla yapılmış araştırma
Birinci sınıfta okuma hızı nasıl gelişiyor ve neye bağlı?
Ankara’daki 310 çocukta okuma hızı birinci sınıfta hızla arttı; çocuklar arasındaki fark da açıldı. Okul başında seslere dikkat, hızlı adlandırma ve konuşma becerisi hızın gelişimiyle ilişkiliydi.
Yazıldığı tarih:
Araştırmacılar neyi merak etti?
Türkçe okumayı öğrenen çocuklarda bir dakikada okunan doğru sözcük sayısı, birinci sınıfın ilk dönemiyle ikinci sınıfın ilk dönemi arasında nasıl artıyor? Okul başında ölçülen hangi beceriler, bu artışı önceden gösteriyor?
Kimler katıldı, nasıl yapıldı?
Ankara Üniversitesi’nden bir ekip, Ankara’da okul çocuklarını üç yıl boyunca izledi. Okullar gelir düzeyine göre ayrılıp kurayla seçildi: 45 okul, her okulda iki sınıf, her sınıfta altı çocuk. Anadili Türkçe olan, tanısı olmayan, okula düzenli giden çocuklar alındı. Çalışmaya 335 çocukla başlandı; aykırı değerli 25 çocuk çıkarılınca 310 çocuğun verisi çözümlendi. Birinci sınıfın başında çocukların yaş ortalaması 6 yıl 6 ay idi.
Birinci sınıfın başında çocuklara, seslere dikkat etme (hece ve ses atma, ilk sese göre eşleme), nesne ve renk adlarını hızlı söyleme, duyduklarını kısa süre aklında tutma ve dil testleri (anlama ve konuşma) uygulandı. Sonra her çocuğa birinci sınıfın birinci döneminde (Kasım sonu-Aralık), birinci sınıfın ikinci döneminde (Nisan sonu-Mayıs) ve ikinci sınıfın birinci döneminde (Kasım sonu-Aralık), bir dakikada kaç sözcüğü doğru okuduğunu ölçmek için bir hikâye metni okutuldu.
Ne bulundu?
- Çocukların okuma hızı her dönemde arttı: birinci sınıfın birinci döneminde bir dakikada ortalama 14 sözcük, ikinci döneminde yaklaşık 49, ikinci sınıfın birinci döneminde yaklaşık 67 sözcük. Bu rakamlar bu çocukların ortalamasıdır; bir hedef ya da norm değildir.
- Artış, ilk yılda çok hızlıydı; sonra yavaşladı.
- Çocuklar arasındaki fark da açıldı: standart sapma (çocukların ortalamadan ne kadar uzaklaştığının ölçüsü) 9,5’ten 20,7’ye çıktı. Yani zaman geçtikçe çok hızlı okuyanlarla çok yavaş okuyanlar birbirinden uzaklaştı.
- Birinci sınıfın başında ölçülen seslere dikkat etme, hızlı adlandırma ve duyduğunu aklında tutma becerileri, okuma hızının sonraki gelişimiyle ilişkili çıktı. İfade edici dil (konuşabilme) puanı da ilişkiliydi. Anlama (alıcı dil) puanı ise ilişkili çıkmadı.
Bu araştırma neyi göstermiyor?
- Yalnızca ilişkilere bakıldı. Okul başındaki ses becerisi hızın nedeni diye bir sonuç çıkmaz; yazarlar çalışmadan çıkan sonucu “risk işareti” olarak değerlendiriyor, yani bu becerileri düşük olan çocukları yakından izlemek için bir ipucu.
- Yazarların kendi hesabında, tahmin edici becerileri içeren modelin veriye uyumu zayıf çıktı (uyum göstergeleri düşüktü). Bu yüzden bu bölümün sonuçları, ilk bölümdeki hız ortalamaları kadar sağlam değil.
- Yalnızca Ankara’da, anadili Türkçe olan, tanısı olmayan çocuklarla yapıldı. İlk okuma yazma öğretiminde hangi yöntem kullanıldığı ve çocukların evdeki çalışmaları ölçülmedi.
- Okuma hızı tek başına okumanın bütünü değil; anlama ve yazma bu çalışmanın konusu dışındaydı.
- Üçüncü ve sonraki sınıflara ne olduğu, çalışma ikinci sınıfın ilk dönemine kadar sürdüğü için bilinmiyor.
Evde ve sınıfta ne anlama geliyor?
Evde
- Çocuğunuz birinci sınıfın ilk döneminde bir dakikada az sözcük okuyorsa bu olağandır: bu araştırmada kasım sonu-aralık ayında ortalama 14 sözcüktü.
- Okuma hızı, birinci sınıf boyunca çok hızlı artıyor. Çocuğunuzu başka çocuklarla karşılaştırmayın; kendi önceki haline göre ilerlemesine bakın.
- Çocuğunuzla konuşun, ona sözcüklerin seslerini fark ettirecek oyunlar oynayın: “masa” sözcüğü hangi sesle başlıyor?
Sınıfta
- Okuma hızının ölçülmesi, ilerlemeyi izlemek için yararlıdır; ama hız her çocukta aynı yolla artmaz ve çocuklar arasındaki fark yıl boyunca açılır.
- Okul başında seslere dikkat etmede ve konuşmada zayıf olan çocuklar, okuma hızının gelişiminde de geride kalabilir; bu çocukları erken fark edip destek vermek yerindedir.