Türkçe öğrenen çocuklarla yapılmış araştırma
Türkçe okuma kolay öğreniliyor da yazım ve yazı yazma neden zor kalıyor?
Kuzey Kıbrıs’taki 57 çocukta okuma hızını en çok sıralı nesneleri çabuk adlandırma yordadı; yazımdaki zorluk iki yıl sürdü; hikâye yazma ise el yazısı hızına ve sözcük bilgisine bağlıydı.
Yazıldığı tarih:
Araştırmacılar neyi merak etti?
Türkçede harfler sesleri düzenli gösterdiği için okuma kolay öğreniliyor. Peki yazım ve kısa bir hikâye yazma da aynı kolaylıkla gelişiyor mu? Birinci sınıftaki hangi beceriler, ikinci sınıftaki okuma, yazım ve hikâye yazmayı önceden gösteriyor?
Kimler katıldı, nasıl yapıldı?
İki araştırmacı, Kuzey Kıbrıs’ta Girne’deki iki devlet okulundan 57 çocuğu (27 kız, 30 erkek) izledi. Çocuklar birinci sınıfın bahar döneminde, yani yaklaşık yedi aylık okuma yazma öğretiminden sonra, bir kez; yaklaşık 11 ay sonra ikinci sınıfta bir kez daha ölçüldü. Yaş ortalaması 6,6 idi. Okullar farklı gelir düzeylerinden çocuk alıyordu. Öğretim, Türkiye’deki programa dayanıyordu ama harf-ses ve bütün sözcük yöntemlerini karıştırıyordu.
Birinci sınıfta çocuklara şunlar ölçüldü: seslere dikkat etme (hece ve ses atma), ek bilgisi (sözcük sonlarındaki ekleri fark etme), sıralı nesne, harf ve sayıları hızlı adlandırma, kısa süreli bellek, sözcük bilgisi. Her iki yılda da bir dakikada okunan sözcük, uydurma sözcük ve ekli sözcük sayısı, iki kısa metinde okuma hızı, sözcük ve cümle diktesi, el yazısı hızı ölçüldü. İkinci sınıfta ayrıca çocuklara sekiz resimlik bir hikâye yazdırıldı.
Ne bulundu?
- Okuma hızını en güçlü şekilde, birinci sınıfta ölçülen hızlı adlandırma yordadı. Birinci sınıftaki okuma hızı da zaten ikinci sınıftaki hızla yakından ilişkiliydi: birinci sınıfta yavaş okuyanlar bir yıl sonra da yavaş okuyordu.
- Okuma doğruluğu çok yüksekti, bu yüzden hız ölçüsüne bakıldı. Yazım ise okuma kadar kolay olmadı: birinci sınıfta yazımı ortalamanın altında olan çocukların yaklaşık yarısı, ikinci sınıfta da ortalamanın altındaydı. Zorluk en çok, ekli ve uzun sözcüklerin olduğu cümle diktesinde görüldü.
- İkinci sınıf yazımını en çok birinci sınıftaki yazım puanı yordadı. Bu puan hesaba katılınca yalnızca ek bilgisi sözcük yazımını anlamlı biçimde açıkladı; seslere dikkat etmenin payı anlamlı çıkmadı.
- Hikâye yazarken çocukların yazma hızını, el yazısı hızı belirledi. Yazım hata oranını, tek tek sözcüklerin yazım doğruluğu belirledi. Hikâyenin içeriğini (olayları anlatması, sözcük seçimi) en çok sözcük bilgisi ve kısa süreli bellek yordadı.
- Hikâyenin yapısını (bağlaçlar, cümlelerin bağlanması) birinci sınıfta ölçülen hiçbir şey yordamadı; çocukların yüzde 89’u hiç bağlaç kullanmadı ya da yalnızca bir kez kullandı.
Bu araştırma neyi göstermiyor?
- Çalışma küçüktü: 57 çocuk, tek bir kentte, Kuzey Kıbrıs’ta. Bu okullarda el yazısına ve yazıma çok zaman ayrılıyordu; sonuçlar bu yüzden başka sınıflara aynen taşınmayabilir.
- Yalnızca ilişkilere bakıldı. Hızlı adlandırmanın okuma hızının nedeni olduğu, bu çalışmadan çıkmaz; yazarlar da nedenini bilmediklerini yazıyor.
- Ölçümlerin çoğunu araştırmacılar kendisi hazırladı; o yıllarda Türkçe için hazır okuma ve yazım testi yoktu.
- Çocuklar bugünkü ses temelli yöntemle okuma yazma öğrenmedi. Çalışma, hangi öğretim yönteminin yazımı daha iyi öğrettiğini göstermez.
- Dikteyi geliştirmek için ne yapılacağı bu çalışmada sınanmadı.
Evde ve sınıfta ne anlama geliyor?
Evde
- Okuması hızlı çocuğun yazımı da hızlı olacak diye bir şey yok. Yazımı ayrıca çalışın: kısa bir sözcüğü ya da cümleyi söyleyip yazdırmak ve yazdıktan sonra birlikte okumak, günde birkaç dakika yeter.
- Çocuğunuz ekli, uzun sözcükleri yazarken yanılıyorsa bu yaygındır; bu araştırmada ikinci sınıfa gelen birçok çocuk da bu sözcüklerde zorlandı.
- Hikâye yazmak için ona önce anlattırın: bir resmi birlikte anlatın, sonra yazdırın. Yazı hızı için el yazısını rahat ve düzenli çalıştırın.
Sınıfta
- Birinci sınıf sonunda yazımı zayıf kalan çocuklar ikinci sınıfta da zayıf kalabilir; erken ve düzenli dikte çalışması yerindedir.
- Cümle diktesinde ekli, uzun sözcüklerden başlayın; kısa sözcüklerden oluşan cümlelerle başlayıp zamanla uzatın.
- Hikâye yazma çalışmasında önce konuşturmak, sözcük bilgisini artırmak ve bağlaçları (“sonra”, “çünkü”) göstermek yerinde olur.