Türkçe öğrenen çocuklarla yapılmış araştırma
Okula başlamadan önce seslere dikkat etmek, çocuğun okumasını mı yazmasını mı etkiliyor?
Türkçe öğrenen çocuklarda okul öncesi ses farkındalığı sonraki okumayı değil, sonraki yazımı yordadı.
Yazıldığı tarih:
Araştırmacılar neyi merak etti?
Okula başlamadan önce sözcüklerdeki sesleri fark edebilen çocuk, ilk iki sınıfta daha iyi okur ve daha iyi yazar mı? Türkçede her harf bir sesi gösterdiği için bu ilişki İngilizcedekinden farklı olabilir.
Kimler katıldı, nasıl yapıldı?
Araştırmacılar, Kuzey Kıbrıs’ta iki devlet anaokulundan 56 çocuğu izledi. Çocuklar ilk ölçümde ortalama 5,6 yaşındaydı ve henüz okuma yazma öğretimi görmemişti. Aynı çocuklar birinci sınıfın ve ikinci sınıfın sonunda yeniden ölçüldü; ikinci sınıfa gelen çocuk sayısı 48 idi. Okul programı Türkiye’deki programa dayanıyordu; ama o yıllarda uygulanan yöntem, bugünkü ses temelli yöntem gibi değil, bütün sözcüğü gösteren ve sesleri de öğreten karma bir yöntemdi.
Okul öncesinde çocuklara sözcükteki heceleri vurdurdular, bir heceyi ya da sesi çıkarttırıp kalanı söylettirdiler, üç sözcükten hangisinin başka sesle başladığını sordular. Sonra her çocuğa bir dakikada kaç sözcük okuyabildiğini, bir metni nasıl okuduğunu ve duyduğu sözcükleri nasıl yazdığını sordular.
Ne bulundu?
- Okul öncesi ses farkındalığı, sonraki okumayı güvenilir biçimde yordamadı. Ama birinci ve ikinci sınıfın sonundaki yazımı, ölçülen her şey arasında en güçlü yordayan oldu. İkinci sınıfta, çocukların yazımındaki farkın yaklaşık onda birini (yüzde 11) tek başına açıkladı.
- Okuma doğruluğu birinci sınıfın sonunda zaten tavana yakındı: 70 sözcüklük metinde çocuklar ortalama 66 sözcüğü doğru okudu (yüzde 94). Yani Türkçede ilk yılın sonunda çoğu çocuk doğru okuyordu; çocukları birbirinden ayıran şey okuma hızıydı.
- Okuma hızı: bir dakikada doğru okunan sözcük birinci sınıfın sonunda ortalama 28, ikinci sınıfın sonunda ortalama 48 idi.
- Okuma hızını en çok bir başka ölçüm yordadı: çocuğun duyduğu rakamları ya da sözcükleri kısa süre aklında tutup sırayla tekrar edebilmesi (kısa süreli sözel bellek). Yazarlar bunu beklemedikleri bir sonuç olarak yazdı.
- Yazım, okuma kadar kolay öğrenilmedi: ikinci sınıfın sonunda bile yazım puanı en yüksek puanın yüzde 69’unda (19 üzerinden ortalama 13) kaldı.
- Okul öncesinde çocukların harf bilgisi çok azdı: 29 harften ortalama yaklaşık 8’ini biliyorlardı.
Bu araştırma neyi göstermiyor?
- Çalışma küçüktü: 56 çocuk, iki okul, Kuzey Kıbrıs. Çocukların konuştuğu Türkçe, Türkiye Türkçesi ile Kıbrıs ağzının karışımıydı.
- Yalnızca ilişkiye bakıldı. Okul öncesinde seslerle oynamak çocuğu daha iyi yazar yapıyor diye bir sonuç çıkmaz; bu iki ölçüm birlikte değişiyor olabilir.
- Sesleri tek tek ayırma görevleri çocuklara çok zor geldi ve neredeyse kimse yapamadı. Okumayla ilişkinin görünmemesi kısmen bundan olabilir; yazarlar bunu kendileri yazıyor.
- Bellek sonucu yazarlara da şaşırtıcı geldi. Başka araştırmalarla doğrulanması gerekiyor. Okumadaki farkın yaklaşık yüzde 55-79’u da ölçülen hiçbir şeyle açıklanamadı.
- Bu çocuklar bugünkü ses temelli yöntemle okuma yazma öğrenmedi; sonuçlar bugünkü sınıfları doğrudan anlatmaz.
Evde ve sınıfta ne anlama geliyor?
Evde
- Okul öncesinde okuma öğretilmemişti; yine de bu çocukların çoğu birinci sınıfın sonunda metni doğru okuyordu. Bu yüzden okul öncesinde ses çalışması yapmamış olmak için kaygılanmayın.
- Çocuğunuz okumayı öğrenirken yazmayı da birlikte çalıştırın: söylediğiniz kısa bir sözcüğü sesleriyle yazdırın. Araştırmaya göre sesleri ayırt etmek en çok yazımda işe yarıyor.
- Yavaş okuyorsa bu olağandır: ikinci sınıfın sonunda bile ortalama bir dakikada 48 sözcük okunuyordu.
Sınıfta
- Birinci sınıfta okumanın doğruluğunu kısa sürede yakalayan çocuk çoktur; farkı asıl yazım gösterir. Dikteyi sesleri dinleyip yazma çalışması olarak sürdürmek yerindedir.
- Okuma hızı ayrı bir konudur. Bir çocuk doğru okuyup yavaşsa bu, onun seslerinin bilinmediği anlamına gelmez.