Başka bir ülkede yapılmış araştırma
Okumada zorlanan çocuğa hangi çalışma gerçekten yardım ediyor?
Okuma güçlüğü olan çocuklarda yalnızca harf-ses öğretimi ve birleştirme çalışmasının işe yaradığı kanıtlandı; renkli gözlük ya da yalnızca hız çalışması kanıtlanamadı.
Yazıldığı tarih:
Araştırmacılar neyi merak etti?
Okumayı ve yazmayı öğrenmekte çok zorlanan çocuklar için birçok yöntem öneriliyor: harf-ses çalışması, hızlı okuma çalışması, renkli gözlük ya da kâğıt, işitme alıştırmaları, ilaç. Hangisinin işe yaradığı, rastgele gruplarla yapılmış araştırmalarda gösterilmiş mi?
Kimler katıldı, nasıl yapıldı?
Alman araştırmacılar, okuma güçlüğü olan çocuk ve gençlerle yapılmış, çocukların çalışma yapan ve yapmayan gruba rastgele (kurayla) ayrıldığı bütün araştırmaları topladı. Rastgele ayırmak, iki grubun baştan birbirine benzemesini sağladığı için farkın çalışmadan geldiğini daha güvenilir gösterir. Bu ölçütlere uyan 22 araştırma buldular. Bunlar 49 karşılaştırma yapıyordu; çalışma yapan 1.138, yapmayan 764 kişi vardı.
Çocukların okuması yaşıtlarının gerisinde olmalı (ölçütlerden biri: yüzde 25’lik dilimin altında), zekâları normal olmalı ve zorluk kendi ana dillerinde olmalıydı. Çalışmalar, İngilizcenin yanında İspanyolca, Fince, İtalyanca ve Portekizce konuşulan ülkelerde de yapılmıştı.
Ne bulundu?
- Yöntemler arasında yalnızca harf-ses öğretiminin etkisi kesin olarak doğrulandı. Okumada ortalama etki 0,32 (küçük ama sıfırdan açıkça büyük), yazımda 0,34 çıktı. Harf-ses öğretimi 29 karşılaştırmayla en çok denenen yöntemdi.
- Yalnızca hızlı okuma çalışması (aynı sözcükleri ya da metni tekrar tekrar okumak), yalnızca seslere dikkat etme çalışması, okuduğunu anlama çalışması, işitme alıştırmaları, ilaç ve renkli gözlük ya da renkli şeffaf kâğıt: bunların hiçbiri ortalamada kesin bir etki göstermedi.
- Renkli gözlüklerde, gözlük takanlar hiçbir şey yapılmayan grupla karşılaştırılınca küçük bir fark çıktı; etkisiz bir uygulamayla (plasebo) karşılaştırılınca fark kayboldu. Yazarlar bunun etkiyi değil, “işe yarayacak” inancını gösterdiğini düşünüyor.
- Yazarlar, hızlı okuma çalışmasının ve seslere dikkat etme çalışmasının tek başına yetmediğini, ikisini birleştiren harf-ses öğretiminin ise işe yaradığını yazıyor.
- İlaç denemelerinde kazanç çok küçüktü; yan etki olasılığı yüzünden yazarlara göre riski kazancından fazla görünüyor.
Bu araştırma neyi göstermiyor?
- Yayımlanmış araştırmalar seçildiği için, işe yaramayan çalışmaların bir kısmı yayımlanmamış olabilir. Bu payı hesaba katınca harf-ses öğretiminin etkisi 0,32’den 0,20’ye iniyor. Etki yine sıfırdan büyük kalıyor ama daha küçük.
- “Kesin etki görülmedi” demek “işe yaramaz” demek değildir. Diğer yöntemlerin çoğu çok az araştırmayla denenmişti; örneğin işitme alıştırmaları ve hız çalışması için üçer ile beşer karşılaştırma vardı.
- Araştırmaların çoğu İngilizce konuşulan ülkelerde yapıldı ve çocukların yaşları geniş bir aralıktaydı. Yazarlar, sonuçların Türkçe gibi harf-ses uyumu yüksek dillerde aynı olup olmadığını bu çalışmada sınayamadıklarını yazıyor. Türkçeyle yapılmış araştırma yoktu.
- Çocuğun yaşına ya da sınıfına göre hangi çalışmanın daha iyi olduğu görülemedi. Araştırmaların çoğunda yöntemin nasıl uygulandığına ve ölçümü yapanın grubu bilip bilmediğine ilişkin bilgi eksikti; sonuçlar bu yüzden olduğundan iyi görünüyor olabilir.
Evde ve sınıfta ne anlama geliyor?
Evde
- Çocuğunuz okumakta çok zorlanıyorsa en sağlam dayanak, öğretmeninizin izlediği düzenli harf-ses çalışmasını evde de sürdürmektir: bildiği harflerin sesleri, hece kurma, kısa sözcük okuma ve yazma.
- Renkli gözlük, renkli kâğıt ya da yalnızca hızlı okutma gibi şeylere para ve zaman ayırmadan önce bu çalışmayı sürdürün. Bunların işe yaradığına dair yeterli kanıt bulunamadı.
- Okuma çalışmasını yazma çalışmasıyla birlikte yapın.
Sınıfta
- Okumada geride kalan çocuk için ilk adım, harflerin seslerini sırayla ve açıkça öğretmek, sonra bunları sözcük okuma ve yazmada kullandırmaktır; yalnızca hız çalışması ya da yalnızca sesleri ayırma oyunları yetmeyebilir.
- Veliler renkli kâğıt ya da gözlük sorarsa, bu araştırmaya göre etkisiz bir uygulamayla karşılaştırılınca fark görülmediğini söyleyebilirsiniz.