Ölçme formları
Bir çocuğun yazarken nasıl oturduğuna, okurken hangi hatayı yaptığına ya da kendini nasıl gördüğüne bakmak için yazdırılabilir formlar. Programın adını verdiği ölçme araçlarından dördü burada: gözlem formu, kontrol listesi, öz değerlendirme formu ve dereceli puanlama anahtarı. Her form tek çocuk için bir sayfa ya da bütün sınıf için bir çizelge olarak basılır.
Yazma gözlem formu oturuş, kalem tutuş, harf yazımı
Adı SoyadıTarih
Okul ve sınıf
Çocuk yazarken izleyin. Her ölçüt için bir daire işaretleyin; puanları toplayın. Yazan eli: sağ sol
| No | Ölçüt | Eksiksiz gerçekleşti (3p) | Eksikleri var (2p) | Gerçekleşmedi (1p) |
|---|---|---|---|---|
| Oturuş ve kalem tutuş | ||||
| 1 | Ayak tabanları yerde, dik oturur; göğsünü masaya dayamaz. | |||
| 2 | Kalemi baş ve işaret parmağıyla kavrar, orta parmağıyla destekler; çok sıkmaz. | |||
| 3 | Kâğıdı yazan kolun açısına uygun tutar; yazmayan eliyle kâğıdı sabitler. | |||
| Yazı | ||||
| 4 | Harfi satır dizgesinde doğru yere yazar.P | |||
| 5 | Harfi uygun satır aralığına, taşırmadan ve çizgilere değdirerek yazar.P | |||
| 6 | Harfi yazım yönüne uygun olarak yazar.P | |||
| 7 | Harfler arasında uygun boşluk bırakır.P | |||
| 8 | Yazısını satırın başından sonuna kadar aynı çizgi üzerinde sürdürür. | |||
Toplam puan/ 24
- 18-24 puan: Ölçütler sağlanmıştır.
- 10-17 puan: İhtiyaç duyulan ölçütler tekrar edilerek eksikler giderilmelidir.
- 8-9 puan: Ölçütler tekrar edilmelidir.
P: programın kendi ifadesi. Diğer ölçütler bu sitenin önerisidir; program araçları önerir, ölçütleri öğretmene bırakır. Oturuş: MEB program, s. 8; kalem tutuş: s. 9; harf yazımı: Ek 2 örnek gözlem formu, s. 220. İsteğe bağlı: sınıfın ilk haftalarında ve sonra ayda bir.
Hangi form ne işe yarar?
Yazma gözlem formu
Çocuk yazarken yanında durup bakarsınız: ayakları yerde mi, kalemi nasıl tutuyor, harfi satırda doğru yere yazıyor mu, harfler arasında boşluk bırakıyor mu, satırı koruyor mu. Sekiz ölçüt, her biri için üç düzey ve toplam puan.
Sesli okuma hata listesi
Çocuk heceleri ve sözcükleri sesli okurken ne yaptığını işaretlersiniz: harf atlıyor mu, b ile d’yi karıştırıyor mu, heceyi ters mi okuyor, tahmin mi ediyor. Listedeki iki satır, sitedeki b ile d ve ters okuma ve tahmin yazılarına bağlanır.
Kendimi değerlendiriyorum
Altı resimli satır. Siz satırı okursunuz, çocuk kendine uyan yüzü boyar: gülen, ortadaki ya da üzgün. Çocuğun kendini nasıl gördüğünü ve neye güvendiğini görürsünüz.
Yazma görevi puanlama anahtarı
Çocuğa birkaç hece, sözcük ya da cümle kopya ettirir veya dikte edersiniz (sınıf dikte sayfası hazır maddeler verir). Çocuğun yazısını altı ölçütte üç düzeyden biriyle puanlarsınız; her kutuda o düzeyin nasıl göründüğü yazılıdır.
Her harf grubu için bir kontrol listesi
Çocuk bir grubun harflerini öğrendiğinde yeni gruba geçmeden önce bakacağınız liste: sesi ve harfi tanıma, hece ve sözcük okuma, yazma. Programın o temadaki öğrenme çıktıları ve çocuğa okutacağınız hece, sözcük ve cümleler hazırdır.
Programda ne yazıyor?
Formlar programın şu cümlelerine dayanır:
“Öğrenme çıktıları; gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi, öz değerlendirme formu, çalışma kâğıdı, bireysel gelişim dosyası vb. ölçme araçlarından uygun olanlarla ölçülür ve değerlendirilir.” MEB İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı, 2026, 1. sınıf 1. tema, s. 29
“Yazım sürecinde kalem tutma, harfi deftere uygun şekilde yazma, deftere uygun uzaklık, açıda yaklaşma vb. çalışmalarla yazım gerecini uygun olarak kullanması istenir ... Bu aşama; gözlem formu, kontrol listesi veya çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir.” aynı program, s. 30
“Okuma süreci gözden geçirilerek okuma hatalarının belirlenmesi sağlanır ... Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir.” aynı program, 1. sınıf 8. tema, s. 66
“... ölçme ve değerlendirme araçları öneri niteliğinde olup, öğretmen ve materyal hazırlayıcılar öğrenme çıktısı ve içerik çerçevesi ile uyumlu olması koşuluyla farklı ölçme araç ve yöntemlerini kullanabilirler.” aynı program, s. 5
Program araçların adlarını verir ve bunları öneri olarak sunar; ölçütleri öğretmene bırakır. Bu yüzden formlardaki ölçütler sitenin önerisidir. Programın Ek 2 bölümündeki örnek formlardan (s. 218-221) aldığımız ölçütlerin yanında küçük bir P vardır. Puan aralıkları da o örneklerin oranlarıyla hesaplanır: örneğin gözlem formunda toplamın dörtte üçü ve üstü “Ölçütler sağlanmıştır” demektir.
Nasıl kullanırsınız?
- Formu ve “bir çocuk” ya da “bütün sınıf” seçeneğini seçin. Adları yazarsanız formlar adlarla dolar; yazmazsanız kalemle yazarsınız.
- Çocuğa bir iş verin (yazsın, okusun) ve bakın. Gözlerken çocuğa doğrusunu söylemeyin; ne gördüğünüzü işaretleyin.
- Puanı toplayın ve kutudaki yazıya bakın. Puan bir not değildir; bir sonraki çalışmayı seçmenize yardım eder.
- Eksik görünen ölçüt için o hafta bir etkinlik ekleyin ve birkaç hafta sonra yeniden bakın.
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı, İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli), 2026: ölçme araçları s. 5, 29, 30, 66; oturuş ve kalem tutuş s. 8-9; boşluk s. 13; örnek formlar Ek 2, s. 218-221. mufredat.meb.gov.tr
- Okuma hatalarının adları ve kendini düzeltmenin hata sayılmaması: Hertfordshire SpLD Specialist Teacher Outreach Service, “Assessing reading using running records”. Belge
- Oturuş, kalem tutuş, harf yazımı, boşluk ve satır gözlemleri için örnek alınan yazı kontrol listesi: Hertfordshire SpLD Specialist Teacher Outreach Service, “Handwriting Checklist”, 2018. Belge
- Çizimler bu sitenin kendi çizimleridir. Puan çizgileri ve ölçütlerin çoğu sitenin önerisidir; bir norm değildir.
Son gözden geçirme: 11 Kasım 2026.