Çalışma sırası: önce, sonra, bitti

Nasıl kullanılır

1. Panoyu ve kartları yazdırın; kartları kesikli çizgilerden kesin. Çocuk okumayı henüz bilmiyorsa sayfanın üstünde “Yazı: yok” seçin; yazdırınca kartlarda yalnız resim kalır.
2. İki kartla başlayın. Çalışmadan önce ilk işin kartını “Önce” kutusuna, ikincisini “Sonra” kutusuna koyun; çocuğa sırayı gösterin. İş bitince kartı çocukla birlikte kaldırıp “Bitti” zarfına koyun, “Sonra” kartını “Önce” kutusuna kaydırın.
3. Kart sayısını birer birer artırın. Beş işlik şeridi ancak çocuk iki kartı rahat izlediğinde kullanın; kutulara işin resmini çizin ya da yazısını yazın.
4. “Bitti” kartı sırada hep en sonda olsun. Üzerindeki “Sonra” satırına çocuğun sevdiği etkinliği siz yazın; hangisinin sevildiğini siz bilirsiniz, sayfa bir etkinlik önermez.
5. Değişiklik olacaksa (bir ders yok, başka bir oda, başka bir kişi) “Bugün farklı” kartını sıranın başına koyup çocuğa neyin değiştiğini önceden söyleyin.
6. Çocuk sırayı izlemeye başlayınca ipucunu adım adım geri çekin; Bakanlığın aile eğitimi kitabı, çocuk beceriyi göstermeye başladığında ipuçlarının geri çekilmesini ister (s. 99). Nasıl geri çekileceği bizim önerimizdir: önce kartı siz uzatırsınız, sonra yalnızca kartlara bakmasını söylersiniz, en sonunda çocuk sırayı kendisi dizer.

Neden resimli sıra?

Millî Eğitim Bakanlığının otizm için hazırlanan kaynaştırma metni, günlük etkinliklerin küçük kartlara yazılmasını ya da resminin çizilip öğrencinin masasına asılmasını, tamamlanan etkinliğin kartının öğrenciyle birlikte çıkarılmasını önerir; 2013 tarihli program da her işten sonra materyalin “bitti” kutusuna konmasını ister. Amerika’daki Ulusal Otizm Kanıt ve Uygulama Merkezinin 2020 raporu görsel desteği kanıta dayalı uygulamalardan biri sayar ve Knight ve arkadaşlarının 31 araştırmayı derleyen incelemesi görsel etkinlik çizelgelerini kabul edilir kalitede buldu; ama bu araştırmalarda ölçülen şey işte kalma ve etkinlikten etkinliğe geçiştir, okuma puanı değil.

Bizim seçimlerimiz

Sekiz komutu ve resimlerini, kart sayısını, beş kutulu şeridi ve “Bugün farklı” kartını biz seçtik; kaynaklar böyle bir takım vermez. Kartlarda süre yoktur: kaynaklar süre vermez, biz de bir süre yazmadık. Resim değişim sistemi ya da iletişim panosu değildir; çocuğa konuşma ya da iletişim öğretmez. Resimler bizim çizdiğimiz çubuk figürlerdir, fotoğraf yoktur.

Bu kartlar otizmli çocuklarla denenmedi. Bir tanı ya da tedavi önerisi değildir; yalnızca günün sırasını önceden göstermenin bir yoludur. Çocuğunuz için neyin uygun olduğunu öğretmeni ve RAM’daki uzmanlar bilir. Bakanlığın, araştırmaların ve sitenin kâğıtlarının bir arada anlatıldığı sayfa: Otizmli çocuğum okuma yazmayı öğreniyor. Tek işi yazıyla gösteren görev şeridine ve hareket mola kartlarına da bakın.

Kaynaklar

• Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Kaynaştırma Uygulamaları Destek Programı, Eğitim İçeriği (otizm; tarihi yazmaz; bir rehberlik ve araştırma merkezinin sitesindeki kopyası), PDF s. 12, madde 10. Sayfayı açın
• Millî Eğitim Bakanlığı (2013). Özel Eğitim Uygulama Merkezi (Okulu) I. ve II. Kademe Eğitim Programı (Otistik Çocuklar İçin) (eski ses sırasıyla yazılmıştır; bir okulun sitesindeki kopyası), s. 26-28. Sayfayı açın
• Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2024). Otizm Spektrum Bozukluğu Aile Eğitimi Kitap Seti, I. Kademe (3. kitap), s. 29 ve 99. Sayfayı açın
• Steinbrenner, J. R., Hume, K., Odom, S. L. ve ark. (2020). Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism. UNC Frank Porter Graham Child Development Institute, National Clearinghouse on Autism Evidence and Practice, s. 29 ve 139. Sayfayı açın
• Knight, V., Sartini, E. ve Spriggs, A. D. (2015). Evaluating visual activity schedules as evidence-based practice for individuals with autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45, 157-178. 31 araştırmadan 16’sı kabul edilir nitelikte. Sayfayı açın