Sesli ve sessiz harfler: 8 ünlü, 21 ünsüz

Hangi harfler ünlü, hangileri ünsüz?

Türk Dil Kurumunun sözlüğü ünlüyü şöyle anlatır: akciğerlerden gelen havanın ses yolunda bir engelle karşılaşmadan ses tellerini titreştirmesiyle oluşan ses. Örnek olarak sekiz harfi gösterir: a, e, ı, i, o, ö, u, ü. Ünsüz ise havanın ses yolundaki bir engelle karşılaşmasıyla oluşan sestir. Alfabenin kalan 21 harfi ünsüzdür.

Aynı sözlük “ünlü” için “sesli”, “ünsüz” için “sessiz” karşılığını da verir. Bu yüzden öğretmen “sesli harf” dese de “ünlü harf” dese de aynı sekiz harften söz eder. “Sesli okuma” (yüksek sesle okuma) ise başka bir şeydir.

Okulda harfler grup grup öğrenilir; ünlüler ve ünsüzler bu gruplara karışıktır. İlk grubun ünlüleri a, e, i, ünsüzleri n, t, l harfleridir. Harf sırası ve gruplar

Ünsüz neden tek başına söylenmez?

Millî Eğitim Bakanlığının (MEB) programı bunu açıkça ister: “Ses hissettirme aşamasında ünlü harfler tek başına sesletilebilir. Ünsüz harflerde harfin yazım aşaması dışında tek başına sesletilmemesine azami özen gösterilmelidir.”

Yani a sesini tek başına söylemek sorun değildir. l sesini ise çocuk yalnızca harfi yazarken söyler; sonra ünlüyle birleştirip okur: la. Ünsüzün sonuna “e” ya da “ı” eklemek (“le”, “lı”) çocuğa fazladan bir ses öğretir. Nedenini ve sesleri evde nasıl söyleyeceğinizi Harflerin sesi nasıl söylenir? yazısında bulursunuz.

Kalın ve ince ünlüler

Ünlülerin dördü kalın, dördü incedir: kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler e, i, ö, ü. Sözlük kalın ünlüyü dilin art damağa, ince ünlüyü ön damağa doğru kabarmasıyla oluşan ünlü olarak tanımlar.

Duvar çizelgesi

Aşağıdaki A4 çizelgede 29 harf küçük ve büyük yazılışıyla, okulda öğrenilen sırayla durur. Ünlüler üstte, ünsüzler altta; harflerin köşesindeki renkli nokta harfin hangi grupta öğrenildiğini gösterir. Yazdırıp çocuğun çalışma masasına ya da duvara asabilirsiniz.