Dikte değerlendirme kâğıdı
Dikteyi topladınız; çocuklar nerede yanıldı? Altı hata türü için bir sınıf formu ve tek bir çocuk için bir form yazdırın, kâğıtlara bakarken işaretleyin, sonra işaretleri sayacın altına girin: sayfa en çok hangi hatanın görüldüğünü ve yarın ne yapabileceğinizi yazsın.
Okul, sınıf ve öğretmen adını yazdırmadan önce doldurabilirsiniz; bu bilgiler yalnızca bu tarayıcıda kalır. Çocukların adlarını kalemle yazın.
Dikte değerlendirme: sınıf
Çocuğun kâğıdında bu hata en az bir kez varsa kutuya işaret koyun. “Doğru” sütununa doğru yazılan madde sayısını yazın; bu bir sayıdır, puan değil. Dikte cümle içermiyorsa son iki sütunu boş bırakın.
| Adı Soyadı | Doğru | Harf eksik | Harf değişmiş | b-d ters | Boşluk | Büyük harf | Nokta | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ||||||||
| 2 | ||||||||
| 3 | ||||||||
| 4 | ||||||||
| 5 | ||||||||
| 6 | ||||||||
| 7 | ||||||||
| 8 | ||||||||
| 9 | ||||||||
| 10 | ||||||||
| 11 | ||||||||
| 12 | ||||||||
| 13 | ||||||||
| 14 | ||||||||
| 15 | ||||||||
| 16 | ||||||||
| 17 | ||||||||
| 18 | ||||||||
| 19 | ||||||||
| 20 | ||||||||
| 21 | ||||||||
| 22 | ||||||||
| 23 | ||||||||
| 24 | ||||||||
| 25 | ||||||||
| 26 | ||||||||
| 27 | ||||||||
| 28 | ||||||||
| 29 | ||||||||
| 30 | ||||||||
| Kaç çocukta? |
- Harf eksik: ane yerine anne
- Harf değişmiş: gedi yerine kedi
- b-d ters: dal yerine bal
- Boşluk: Ela,elmaal. yerine Ela, elma al.
- Büyük harf: ela, elma al. yerine Ela, elma al.
- Nokta: Ela, elma al yerine Ela, elma al.
Her sütunun altına işaretlerin sayısını yazın.
Dikte değerlendirme: bir çocuk
Söylediğiniz maddeyi yazın; çocuğun kâğıdında hata varsa o hatanın kutusuna işaret koyun. Cümle yoksa son iki sütunu boş bırakın.
| Söylenen madde | Doğru | Harf eksik | Harf değişmiş | b-d ters | Boşluk | Büyük harf | Nokta | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ||||||||
| 2 | ||||||||
| 3 | ||||||||
| 4 | ||||||||
| 5 | ||||||||
| 6 | ||||||||
| 7 | ||||||||
| 8 | ||||||||
| 9 | ||||||||
| 10 |
Hata türleri
- Harf eksik. Sözcükte bir ya da daha çok harf yazılmamış. ane yerine anne
- Harf değişmiş. Yazılması gereken harf yerine başka bir harf yazılmış ya da iki harfin yeri değişmiş. gedi yerine kedi
- b-d ters. b yerine d (ya da d yerine b) yazılmış, ya da harf ayna görüntüsü gibi ters dönmüş. dal yerine bal
- Boşluk. Sözcükler bitişik yazılmış ya da aralarında çok boşluk kalmış. Ela,elmaal. yerine Ela, elma al.
- Büyük harf. Cümle ya da ad büyük harfle başlamamış, ya da sözcüğün ortasında büyük harf yazılmış. ela, elma al. yerine Ela, elma al.
- Nokta. Cümlenin sonuna nokta konmamış. Ela, elma al yerine Ela, elma al.
Başka gördüklerim (eklenen harf, atlanan sözcük, yanlış sözcük)
Yarın birlikte çalışacağımız
Formu nasıl kullanırsınız?
- Dikteyi her zamanki gibi yaptırın (sınıfta dikte sayfasında beş maddelik hazır diktelerle adımlar var) ve doğrusunu tahtaya yazın.
- Sınıf formunun bir satırına her çocuğun adını yazın; kâğıdına bakıp hata türlerinin kutularına işaret koyun. Bir hata kâğıtta bir kez de olsa, on kez de olsa tek işarettir: form kaç çocukta görüldüğünü sayar, kaç kez yapıldığını değil.
- Her sütunun altına kaç işaret olduğunu yazın ve aşağıdaki sayaca girin.
- Bir çocuğun yazdıklarına daha yakından bakmak istiyorsanız ikinci sayfayı kullanın: hatalar madde madde işaretlenir, çocukla yarın ne çalışacağınızı alta yazarsınız.
Sayaç: işaretleri sayın
Sınıf formunun altındaki sayıları girin. Sayfa en çok hangi hatanın görüldüğünü ve yarın ne yapabileceğinizi yazar. Girdikleriniz bu sayfada kalır; hiçbir yere gönderilmez.
Önce dikteyi yazan çocuk sayısını girin.
“Sınıfın yarısı” ve “dörtte biri” sınırlarını biz koyduk; bir araştırmada ya da programda böyle bir sınır yok. Yalnızca bütün sınıfla, küçük bir grupla ya da tek tek çocukla çalışmak arasında seçim yapmanıza yardım eder. Altındaki öneriler de bizim önerilerimizdir; denenip doğrulanmadı.
Hata türleri ne demek?
Altı hata türü, dikte kâğıtlarındaki yanlışları gruplayan bir araştırmanın başlıklarından alındı; formda yer kalsın diye bazı başlıklar birleştirildi. Örnekler sitenin sözcük ve cümle listelerinden.
- Harf eksik Sözcükte bir ya da daha çok harf yazılmamış. ane yerine anne
- Harf değişmiş Yazılması gereken harf yerine başka bir harf yazılmış ya da iki harfin yeri değişmiş. gedi yerine kedi
- b-d ters b yerine d (ya da d yerine b) yazılmış, ya da harf ayna görüntüsü gibi ters dönmüş. dal yerine bal
- Boşluk Sözcükler bitişik yazılmış ya da aralarında çok boşluk kalmış. Ela,elmaal. yerine Ela, elma al.
- Büyük harf Cümle ya da ad büyük harfle başlamamış, ya da sözcüğün ortasında büyük harf yazılmış. ela, elma al. yerine Ela, elma al.
- Nokta Cümlenin sonuna nokta konmamış. Ela, elma al yerine Ela, elma al.
Eklenen harf, atlanan sözcük ve tümüyle yanlış yazılan sözcük de görülür; formun ikinci sayfasında bunlar için “Başka gördüklerim” satırı var. Araştırma, birinci sınıf kâğıtlarında en çok görülen hataları şu sırayla bildiriyor: harf karıştırma, cümle başı büyük harf hatası, harf çıkarma, gereksiz yerde büyük harf ve noktalama hataları. Öğretmenlerin kâğıtlarda gördüğü sıra sınıfınızda farklı olabilir. Araştırmada yazılış biçimine de bakıldı (harfin boyutu, noktaları, çizgiye oturması); bu form yazının güzelliğini değil, yazılanın doğruluğunu işaretler.
Neden puan yok?
Program dikteyi değerlendirmek için bir çalışma kâğıdı, gözlem formu ve kontrol listesi öneriyor ve yazılanlara dönüt verilmesini istiyor; hata sayısını nota ya da puana çeviren bir ölçek vermiyor. Programdaki cümleler:
Yeni öğrenilen sözcüklerle öğretmen tarafından oluşturulan metin öğrencilere söylenerek yazdırılır. Daha sonra yazılan metin ile ilgili dönüt/düzeltme verilir. Yazılarda harfler, sözcükler ve satırlar arasında uygun boşluk bırakılması istenir. Bu süreç; çalışma kâğıdı, gözlem formu ve kontrol listesi ile değerlendirilebilir.
Program ayrıca değerlendirmenin amacını şöyle koyuyor: “öğrenme eksikliklerinin erken tespiti ve bu eksikliklerin telafisi” (s. 5); “öğrencilerin eksik/yanlış öğrenmeleri belirlenerek dönüt verilmelidir.” (s. 15); ölçme ve değerlendirme bölümünde de “öğrenciye yönelik yargısal nitelik taşımayan ve motive eden geri bildirimler sağlanmalı” diyor (s. 6). Bu yüzden formda toplam puan, yüzde ya da başarı notu yok. Doğru madde sayısı yalnızca bir sayıdır; kimseyle karşılaştırmak için değildir.
Evde de kullanılabilir
Velilere gösterebileceğiniz tek sayfalık bir form da var: evde dikte kontrol kâğıdı. Aynı hata türlerini anne babanın diliyle anlatır ve her hata için evde yapılacak bir şey söyler.
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı (2026). İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (1, 2, 3 ve 4. Sınıflar). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, s. 5, 6, 13, 14, 15 ve 55. mufredat.meb.gov.tr
- Kasa Ayten, B. ve Ekmekci, S. (2021). Covid-19 pandemi döneminde ilkokul 1. ve 2. sınıf öğrencilerinin yazma hatalarının belirlenmesi. Turkish Studies - Language, 16(3), 1787-1810. Diyarbakır’da 45 birinci sınıf öğrencisinin dikte kâğıtları; Tablo 2, s. 1794-1795; sonuçlar s. 1805. dx.doi.org
- Gültekin, M. ve Güvey Aktay, E. (2014). İlk okuma yazma öğretiminde dikte çalışmaları. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(2), 19-44. 75 sınıf öğretmeninin görüşleri, Tablo 2-6. doi.org