Mevsimler neden olur?

3. sınıf

  • Bilgi metni
  • Sonbahar, Eylül
  • Dünya’nın hareketi
  • Sesli okuma: yaklaşık 3 dakika
Yetişkine

Elinizde bir portakal ya da top varsa eğik tutarak gösterebilirsiniz. Çocuklara okumadan önce “Yaz neden sıcak?” diye sorun.

Çocuklar söylemek istediğini elini kaldırarak belirtsin, sırasını beklesin.

Okumadan önce yalnızca başlığı söyleyin Başlık “Mevsimler neden olur?”. Sizce mevsimler neden olur? Olası yanıt: Çocukların tahminleri: Güneş’e yaklaşmak, uzaklaşmak, eğik olmak.
Çocuğun bilmeyebileceği sözcükler
eksen
: bir şeyin etrafında döndüğü düşünülen çizgi
yarım küre
: Dünya’nın ekvatorla ikiye bölünen iki yarısından biri

Yaz sıcak, kış soğuk olur. İlkbaharda çiçekler açar, sonbaharda yapraklar dökülür. Bu mevsimler neden olur? Bunu anlamak için Dünya’ya bakalım.

Belki siz de pencereden dışarı bakarak mevsimlerin değiştiğini fark etmişsinizdir. Hava değişir, giysilerimiz değişir ve çevremizdeki bitkiler de değişir. Bütün bunların bir nedeni var.

Dünya, Güneş’in çevresinde döner. Bu dönüş bir yıl sürer. Dünya aynı zamanda kendi çevresinde de döner. Gece ve gündüz böyle olur.

Bir lambayı Güneş, bir topu da Dünya olarak düşünebilirsiniz. Topu lambanın çevresinde yavaş yavaş gezdirdiğinizi hayal edin. Dünya’nın yolculuğu işte böyle bir yolculuktur.

Dünya’nın dönme ekseni eğiktir. Yani Dünya dik durmaz, hafifçe yana yatmıştır. Güneş’in çevresinde dönerken de bu eğik hâliyle döner.

Burada durun Sizce eğik olması mevsimlere nasıl etki edebilir? Olası yanıt: Her yer her zaman Güneş’e aynı şekilde dönük kalmaz.

Eğik duran bir topaç gibi düşünün. Topaç dönerken bir yana doğru yatık durur. Dünya da böyle yatık bir hâlde döner ve bu, mevsimlerin oluşmasında çok önemli bir rol oynar.

Dünya’nın eğik olması ve Güneş’in çevresindeki yıllık hareketi mevsimleri oluşturur. Yılın bir bölümünde bir yarım küre, öbür bölümünde diğer yarım küre Güneş’e daha dönük olur.

Dünya’nın iki yarım küresi vardır: kuzey ve güney. Biz kuzey yarım kürede yaşarız. Kuzeyde yaz başladığı zaman güneyde kış başlar.

Burada durun Sizce bu bilgi ne kadar şaşırtıcı? Olası yanıt: Çocuklar şaşırabilir, çünkü aynı anda farklı mevsimler yaşanıyor.

Yani biz yazı yaşarken güneydeki bir çocuk kışı yaşıyor olabilir. Mevsimler değişir, çünkü Dünya Güneş’in çevresinde yolculuk yapar.

Bu yolculuk her yıl yinelenir. Mevsimler de böylece her yıl yeniden gelir.

Öğrenme çıktıları (MEB İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı, 2026, 3. sınıf, s. 113): T.D.3.2 c, T.D.3.2 ç, T.D.3.2 ğ, T.D.3.3 c, T.D.3.3 b, T.D.3.1 ç.