İşitme kaybı olan çocuğum okumayı öğreniyor: nereden yardım alabilirim?

Okuma yazma kitapları

Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün İÇDEP sitesi, işitme yetersizliği olan bireylerin özellikleri düşünülerek hazırlanmış bir platformdur. “Z Kitaplar” sayfasında “Okuma Yazma Öğreniyorum” adıyla beş kitap vardır: iki ders kitabı, bir çalışma kitabı, bir etkinlik kitabı ve bir öğretmen kılavuzu.

Birinci ders kitabının kapağında “İşitme Engelli Öğrenciler İçin Okuma Yazma Öğreniyorum, Yardımcı Ders Kitabı, I ve II. Ses Grupları” yazar; kitap 2020’de basılmıştır. Her sayfanın başında çalışılan harf yazılıdır ve harfler e, l, a, k, i sırasıyla gelir.

• Z Kitaplar sayfası: kitapların hepsi.
• Etkileşimli hikâye kitabı: Küçük Kahraman, Fındık Faresi, Kitap Kurdu, Bayram Şekeri ve Gizemli Komşular adlı beş hikâye. Site, hikâye kitaplarına işaret dili desteğiyle de ulaşılabildiğini söyler (aynı beş hikâyenin işaret dili sayfası).
• İnteraktif çalışma kitabı ve tek kartlar: ekranda açılır.

Kitaplar eski sırayla yazılmıştır. 2023-2024 öğretim yılına kadar birinci sınıflar e l a k i n ile başlayan sırayla öğreniyordu; bugün sıra a n e t i l ile başlar. Harf sırası yazısında iki sıra anlatılıyor. Çocuğunuz okulda bugünkü sırayla öğreniyorsa kitapta okulda öğrendiği harfin sayfalarını açın; kitabı baştan sona sırayla izlemeyin.

Türk İşaret Dili sayfaları

İÇDEP sitesinin “TİD” bölümünde şunlar var:

• İşaret Dili: işaret dilinin ne olduğunu ve bir işaretin beş parçasını (el şekli, konumu, hareketi, yönelimi ve yüz ile baş hareketleri gibi el dışı işaretler) anlatan bir yazı.
• Parmak Alfabesi: Türk alfabesinin 29 harfinin her biri için bir el şeklini gösteren tek bir tablo.
• Alfabetik Sözlük: bilgisayara kurulan bir uygulama. Sayfaya göre 5.060 sözcüğün video anlatımı var, internetsiz çalışır ve ücretsizdir; kurulum dosyası 1,18 GB’tır ve setup.msi adını taşır.
• Tematik Sözlük: sözcükleri konuya göre sıralar (günlük konuşmalar, ailemiz, okul, renkler, duygular, sayılar, vücudumuz, yiyecekler ve daha fazlası) ve işaretleri videoyla gösterir.
• Özel Eğitim Çocuk dergisi: on üç sayının Türk İşaret Dili ile desteklenen biçimi.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının video sözlüğü

Bakanlığın Türk İşaret Dili Sözlüğü, Türkiye’nin 26 ilinden 116 anadili konuşucusundan toplanan kayıtlara dayanır. En sık geçen 2.000 sözcük ve kavramı içerir; her biri için işaret, anlam ve örnek olmak üzere üç çeşit video vardır, toplam 11.428 video. Sözcüğü Türkçe yazarak ya da işaretin özelliklerinden (elin yeri ve şekli gibi) arayabilirsiniz; videolar farklı hızlarda oynatılır. Sayfa, kullanıcılar arasında işaret dilini öğrenenleri de sayar.

• Güncel Türk İşaret Dili Sözlüğü: sözlüğün kendisi.
• Sözlüğü tanıtan sayfa.

Parmak alfabesini ne zaman kullanırsınız?

Bu sitede kendi parmak alfabesi tablomuz yok; yalnızca Bakanlığın tablosuna bağlantı veriyoruz. İşitme kaybı olan çocuğun eğitiminde kullanılan yöntemleri anlatan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının rehberi, parmak alfabesini şöyle tanıtır: alfabedeki her harfe bir parmak şekli karşılık gelir; çocuklar yazmayı öğreninceye kadar kullanımı çok sınırlıdır. Aynı rehber yöntemleri iki gruba ayırır: işaret destekli yöntemler ve işaret desteksiz yöntemler. İşitsel yöntemde dudak okuma ve parmak alfabesi kullanılmaz.

Bu yüzden hangi yöntemin çocuğunuz için uygun olduğuna çocuğun eğitim ekibiyle birlikte karar verin. Bu yazı yalnızca var olan kaynakları gösterir.

Ailelere yazılmış kılavuzlar

İÇDEP sitesinin “Diğer Kaynaklar” sayfasında aileler için belgeler de var. Üçü bu konuya yakındır:

• Aile Eğitim Rehberi: İşitme Engelli Çocuklar (Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, 2014, 98 sayfa). Önsözüne göre işitme kaybı hakkında genel bilgi, teşhis ve tedavi, işitme cihazları, eğitim gereksinimleri ve ülkedeki hizmetleri anlatır.
• İşitme Yetersizliği ve Kaynaştırma.
• İşitme Yetersizliği ve Eğitim Planı.

Bu sitenin kâğıtları ne yapar, ne yapmaz?

Bu sitedeki kâğıtlar işitme kaybı olan çocuklar için ayrıca düzenlenmedi. Harfleri seslerle öğreten programa göre hazırlanırlar (Millî Eğitim Bakanlığı programı, s. 12). Çocuğun harfle sesi nasıl eşleştireceği, işitme durumuna ve eğitim yöntemine bağlıdır. Bunu çocuğun öğretmeni ve işitme kaybı olan çocuklarla çalışan uzmanı belirler.

Kâğıtları, o ekiple birlikte seçtiğiniz harflerle kullanın: sitede harfleri kendiniz seçersiniz. Kartlar sayfası kesip yan yana koyacağınız harf, hece ve sözcük kartları verir.

Okumakta zorlanan büyük çocuklar
Öğretmenle ne zaman konuşmalı?