ilkokuma

Türkçeyi yeni öğrenen çocuklar için resimli sözcükler

Çocuk bir sözcüğü okuyabilir de ne demek olduğunu bilmeyebilir. Bu kartlarda önce resim var: bir kartta bir resim ve altında sözcüğün yazılışı. Bir takım seçin, yazdırın, kesin; çocuğa resmi gösterip sözcüğü söyleyin. Sözcükler harf grubuna bağlı değildir; çocuk önce duyar ve söyler. İsterseniz çocuğun öğrendiği harflerle okuyabileceği sözcükler işaretlenir.

Kartlarla nasıl çalışılır?

Öğretmenlerin Türkçeyi az bilen çocuklarla en çok denediği yollar nesne ve resim göstermek, jest ve mimik, kısa ve somut cümledir (öğretmenlerin bildirdikleri). Bu yolların işlediğini gösteren bir deney bulamadık. Aşağıdaki önerileri biz yazdık; sınanmış bir yöntem değildir.

Resim, söz, tekrar

Resmi gösterin ve sözcüğü kısa bir cümlenin içinde söyleyin: “Bu bir elma.” Çocuk tekrar etsin. Yazıya en sonda bakın: çocuk önce sözcüğün ne olduğunu bilsin.

Gösterip bulma

Bir kartı kaldırın, çocuk sınıfta ya da evde o şeyin kendisini bulup göstersin. Sıra, tahta, silgi, kapı, pencere gibi eşyalar için bu doğrudan işler; renklerde çocuk o renkte bir şey bulur.

Sınıf komutları

Komutu söylerken kartı kaldırın ve kendiniz yapın: otururken oturun. Birkaç gün sonra kartı göstermeden söyleyin. Kartın altındaki küçük satır sınıfa seslendiğiniz biçimdir (oturun, kalkın).

✓ ne demek?

Bir sözcüğün köşesindeki ✓, o gruba kadar öğrenilen harflerin sözcüğü yazmaya yettiğini gösterir. Çocuğun sözcüğün anlamını bildiği anlamına gelmez. Kartlardaki sözcüğü okumayı harfleri birleştirerek okuma yazısındaki yolla çalışabilirsiniz.

Harf grubuna göre resimli kartlar →

Sözcükleri nasıl seçtik?

Her sözcük ya MEB’in birinci sınıf kitaplarında geçiyor ya da çocukların erken öğrendiği sözcükler listesinde yer alıyor. Sınıf komutlarının fiillerini MEB kitaplarındaki yönergelerle ve Hayat Bilgisi programındaki sınıf davranışlarıyla karşılaştırdık; “kalk” ile “elini kaldır” bu metinlerde komut olarak geçmez, ikisini sınıfta her gün söylendikleri için koyduk. Bu kaynakların hiçbirinde bulamadığımız sözcükleri (çorba, dayı, pilav gibi) ve bir resimle tek sözcük olarak söylenemeyenleri (kardeş, abla gibi) koymadık.

Her sözcüğün kaynağı

Kısaltmalar: İOY1 ve İOY2 İlk Okuma Yazma Kitabı 1 ve 2; T1 ve T2 Türkçe Ders Kitabı 1 ve 2; F1 ve F2 Türkçe farklılaştırma etkinlikleri kılavuzları; HB1 ve HB2 Hayat Bilgisi Ders Kitabı 1 ve 2; HBP Hayat Bilgisi Dersi (1, 2 ve 3. Sınıflar) Öğretim Programı. Sayı, sözcüğün bu kaynaklarda yazıldığı yerlerin sayısıdır. “Çocuk puanı”, 12 yaşındaki 115 çocuğun bir sözcüğü kaç yaşında öğrendiklerini düşündükleri ortalamadır (1 = 2-3 yaş, 4 = 5-6 yaş); yalnızca o araştırmanın 600 sözcüğü için vardır.

Okul

  • okul: MEB: F1 40, F2 48, İOY1 8, T1 2, T2 5, HB1 31, HB2 2, HBP 72 · çocuk puanı 1,7
  • öğretmen: MEB: F1 52, F2 83, T2 7, İOY2 6, HB1 1, HB2 1, HBP 36
  • öğrenci: MEB: F1 17, F2 10, T1 1, HB1 10, HB2 15, HBP 19 · çocuk puanı 1,89
  • sınıf: MEB: F1 23, F2 22, İOY1 3, T1 1, T2 16, İOY2 2, HB1 29, HB2 11, HBP 106
  • çanta: MEB: F1 1
  • kitap: MEB: F1 9, F2 17, İOY1 6, T1 9, T2 23, İOY2 19, HB1 1, HB2 3, HBP 8 · çocuk puanı 1,54
  • defter: MEB: F1 3, F2 2, T2 1, İOY2 3, HB1 2, HB2 2
  • kalem: MEB: F1 19, F2 43, İOY1 6, T2 2, HB2 2, HBP 2
  • zil: MEB: F1 1, İOY2 1, HBP 1

Sınıf eşyaları

  • sıra: MEB: F1 3, F2 2, T2 4, İOY2 1, HB1 8, HB2 3, HBP 7
  • sandalye: MEB: F1 1, T2 1
  • masa: MEB: F1 1, T2 1, HB2 1 · çocuk puanı 1,4
  • tahta: MEB: F1 5, T2 6, HB1 2 · çocuk puanı 1,81
  • silgi: MEB: F1 14, F2 40, İOY2 1, HB1 1, HBP 1
  • makas: MEB: F1 4, F2 1, HB1 14, HB2 24, HBP 1
  • boya: MEB: F1 4, F2 5, T2 1, HB1 13, HB2 19, HBP 2 · çocuk puanı 1,69
  • saat: MEB: F1 1, F2 2, T1 2, T2 4, İOY2 4, HBP 2
  • pencere: MEB: T1 1 · çocuk puanı 1,54
  • kapı: MEB: HB1 1 · çocuk puanı 1,53
  • harita: MEB: F1 1, F2 1, İOY1 1, T1 1, T2 1, İOY2 1, HB1 1, HB2 5, HBP 1 · çocuk puanı 2,28

Aile

  • aile: MEB: F1 2, F2 1, İOY1 10, T2 2, HB1 43, HB2 2, HBP 89 · çocuk puanı 1,53
  • anne: MEB: F1 1, F2 1, İOY1 28, T2 1, İOY2 1, HB1 9, HBP 2 · çocuk puanı 1,06
  • baba: MEB: T1 1, T2 1, İOY2 3, HB1 3, HBP 2 · çocuk puanı 1,14
  • dede: MEB: F1 2, F2 1, T1 1, T2 1, İOY2 3 · çocuk puanı 1,42
  • nine: MEB: F1 2, İOY1 10
  • bebek: MEB: T2 1
  • kız: MEB: F2 1, T1 2, HB2 1 · çocuk puanı 1,38
  • erkek: MEB: HB2 1
  • ev: MEB: F1 1, F2 6, T1 1, T2 3, İOY2 4, HB1 6, HBP 5 · çocuk puanı 1,37

Vücudumuz

  • göz: MEB: F1 5, F2 14, İOY1 4, T1 3, İOY2 6, HB1 8, HBP 12
  • kulak: MEB: F1 1, İOY1 3 · çocuk puanı 1,45
  • diş: MEB: F1 1, T1 1, HBP 3
  • dil: MEB: F1 3, F2 6, İOY1 1, T1 10, T2 7, İOY2 1, HB1 1, HB2 1, HBP 1
  • el: MEB: F1 3, F2 2, İOY1 27, T1 4, T2 3, İOY2 3, HB1 3, HB2 14, HBP 1
  • ayak: MEB: F1 1, T1 1, HBP 1
  • kol: MEB: İOY1 1
  • bacak: çocuk puanı 1,54
  • parmak: MEB: F1 1, İOY1 5 · çocuk puanı 1,57
  • kalp: MEB: F2 1, HBP 1

Renkler

  • kırmızı: MEB: F1 4, F2 4, T1 5, T2 5, İOY2 1, HB1 1, HB2 6 · çocuk puanı 1,54
  • mavi: MEB: F1 1, F2 3, T1 1, T2 1, HB1 3, HB2 4
  • sarı: MEB: F1 2, F2 4, İOY1 1, T1 2, T2 1, İOY2 3, HB1 5, HB2 3
  • yeşil: MEB: F1 2, F2 2, İOY1 1, T2 2, HB1 6, HB2 4, HBP 1
  • turuncu: MEB: F1 2, F2 1, T1 6, T2 1
  • mor: MEB: F2 1, T1 4
  • pembe: MEB: F2 1, T1 1, T2 2, HB2 1
  • siyah: MEB: F2 1, T1 2, HB1 2
  • beyaz: MEB: F1 4, F2 4, T1 4, T2 1, İOY2 1, HB1 2, HB2 9 · çocuk puanı 1,63
  • kahverengi: MEB: İOY1 1, HB1 5
  • gri: MEB: İOY2 1, HB2 1

Sayılar 1-10

  • bir: MEB: F1 167, F2 110, İOY1 10, T1 130, T2 79, İOY2 13, HB1 51, HB2 100, HBP 203
  • iki: MEB: F1 8, F2 9, İOY1 9, T1 11, T2 3, İOY2 7, HB1 11, HB2 6, HBP 1
  • üç: MEB: F1 6, F2 7, T1 8, T2 3, HB2 3, HBP 5
  • dört: MEB: F1 1, F2 9, T1 3, T2 1, İOY2 4, HB1 3, HB2 2, HBP 1
  • beş: MEB: F1 4, T1 1, T2 1, İOY2 3, HB1 1, HB2 4, HBP 2
  • altı: MEB: F1 1, F2 1, İOY1 4, T1 1, T2 2, HB2 1, HBP 2
  • yedi: MEB: F1 1, İOY2 12, HB2 1
  • sekiz: MEB: İOY2 1, HB2 1
  • dokuz: MEB: F2 3, HB2 1
  • on: MEB: F1 1, F2 2, İOY1 10, T1 4, T2 1, İOY2 1, HB1 2, HB2 3

Yiyecekler ve içecekler

  • ekmek: MEB: İOY1 4, İOY2 6
  • su: MEB: F1 2, F2 5, T2 3, İOY2 8, HB1 1, HB2 10, HBP 5 · çocuk puanı 1,17
  • süt: MEB: F1 1, F2 1, İOY2 5 · çocuk puanı 1,28
  • peynir: çocuk puanı 1,39
  • yumurta: MEB: F1 1
  • et: MEB: F1 12, İOY1 17, HB1 1, HB2 1 · çocuk puanı 1,5
  • tavuk: MEB: T2 5 · çocuk puanı 1,46
  • balık: MEB: F2 2, İOY1 1, T1 3, İOY2 6, HB2 1, HBP 1 · çocuk puanı 1,46
  • makarna: MEB: İOY1 2
  • kek: MEB: F1 1, İOY1 10, İOY2 1
  • şeker: MEB: F1 1, İOY1 2, T2 1, HB2 1 · çocuk puanı 1,38
  • elma: MEB: F1 1, F2 2, İOY1 6, T2 3, İOY2 1 · çocuk puanı 1,51
  • armut: MEB: İOY1 8
  • muz: MEB: F1 1, İOY2 3 · çocuk puanı 1,42
  • portakal: MEB: İOY1 1, T2 5, İOY2 8
  • üzüm: MEB: F1 4, İOY2 8 · çocuk puanı 1,47
  • çilek: MEB: F1 1, F2 1, T2 1, İOY2 4
  • kiraz: MEB: F2 1, T1 1, T2 1
  • karpuz: MEB: F2 1, T2 2
  • limon: MEB: İOY1 1 · çocuk puanı 1,57
  • domates: MEB: F2 1, T2 1
  • patates: MEB: İOY2 1
  • soğan: MEB: İOY2 1 · çocuk puanı 1,62
  • mısır: MEB: F1 2, F2 4, İOY1 1, T1 1, T2 1, İOY2 3, HB1 1, HB2 3

Sınıf komutları

  • otur: MEB: F1: "Arabanın kapısını aç ve otur."; F2: "Sıranıza gidiniz ve oturunuz."
  • kalk: MEB: F1: "Ayağa kalktı."; HB1: "tahtaya kalkarak"; bir sınıf komutu olarak MEB metinlerinde yok
  • dinle: MEB: HBP: "Dersi dikkatle dinlerim."; İOY1: "metni dikkatli bir şekilde dinleyelim"
  • aç: MEB: F1: "Arabanın kapısını aç ve otur."; bir sınıf komutu olarak MEB metinlerinde yok
  • kapat: MEB: T1: "Kapat gözlerini"; "Verilen cümlelerin üzerini kapatalım."
  • yaz: MEB: F1, F2: "yazınız"
  • çiz: MEB: T1, T2, İOY1: "çizelim"
  • sıraya gir: MEB: HBP: "Kantinde sıraya girerim."; HB1: "Kantinde sıraya gireriz."
  • elini kaldır: MEB: F1: "Hasan parmak kaldırdı"; HBP: "Derste söz hakkı alarak konuşurum."

Kaynaklar

  • Millî Eğitim Bakanlığı (2026). İlk Okuma Yazma Kitabı 1 ve 2, Türkçe Ders Kitabı 1 ve 2, Hayat Bilgisi Ders Kitabı 1 ve 2, 1. sınıf ve Türkçe farklılaştırma etkinlikleri kılavuzları 1 ve 2. tymm.meb.gov.tr
  • Millî Eğitim Bakanlığı (2026). Hayat Bilgisi Dersi (1, 2 ve 3. Sınıflar) Öğretim Programı, Ek-1 öz değerlendirme formu: “Zil çalınca derse girerim. Dersi dikkatle dinlerim. Derste söz hakkı alarak konuşurum. Kantinde sıraya girerim.” mufredat.meb.gov.tr
  • Göz, İ., Tekcan, A. İ. ve Aktan Erciyes, A. (2017). Subjective age-of-acquisition norms for 600 Turkish words from four age groups. Behavior Research Methods, 49, 1736-1746. doi.org/10.3758/s13428-016-0817-y
  • Resimler: sınıf komutları, okul kişileri, sınıf eşyaları (sıra, masa, tahta, silgi, sınıf) ve sayılardaki noktalar bize aittir; öteki resimler Google, Noto Emoji (tek renkli), SIL Açık Yazı Tipi Lisansı 1.1. Kaynaklar ve lisanslar