Sözcüğün anlamını cümleden tahmin edelim
2. ve 3. sınıf
Çocuk bilmediği bir sözcükle karşılaşınca hemen sözlüğe bakmak zorunda değil. Önce cümlenin geri kalanına bakar ve sözcüğün anlamını tahmin eder. Bu sayfada 20 cümle var; her cümlede çocuğun yeni olabilecek bir sözcüğü altı çizili ve anlamı cümleden anlaşılıyor. Çocuk tahminini yazar, sonra sözlükten bakıp karşılaştırır.
Anne babalar ve öğretmenler için
Adı Soyadı: Tarih:
Sözcüğün anlamını tahmin edelim
Cümleyi okuyalım. Altı çizili sözcüğün anlamını tahmin edip yazalım, sonra sözlükten bakalım.
-
Paketin içinde ne olduğunu çok merak ettim, hemen açıp baktım.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Kardeşim sabırlıdır. Sırasını bekler, kimseyi itmez.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Servis kalkacağı için telaşla çantamı topladım, kapıdan fırladım.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Yüksek tahtadan atlamaya cesaret edemedim, çünkü çok korkuyordum.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Akşam olunca evde huzur vardı. Kimse bağırmıyor, herkes sakin sakin oturuyordu.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
Bağlamdan tahmin 1
Adı Soyadı: Tarih:
Sözcüğün anlamını tahmin edelim
Cümleyi okuyalım. Altı çizili sözcüğün anlamını tahmin edip yazalım, sonra sözlükten bakalım.
-
Annem vazoyu özenle yerleştirdi, kırılmasın diye çok dikkat etti.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Babam çok titizdir. Ayakkabılarını hep parlatır, odasını her gün toplar.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Takım son dakikaya kadar gayret gösterdi, hiç pes etmedi.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Akşam olunca hava serinledi, ben de ceketimi giydim.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Kedi kapının sesinden ürktü ve masanın altına kaçtı.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
Bağlamdan tahmin 2
Adı Soyadı: Tarih:
Sözcüğün anlamını tahmin edelim
Cümleyi okuyalım. Altı çizili sözcüğün anlamını tahmin edip yazalım, sonra sözlükten bakalım.
-
Pencereyi açınca oda ferahladı, içeri temiz hava girdi.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Harçlığımdan biraz tasarruf ediyorum. Her hafta kumbaraya para atıyorum.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Yardımsever komşumuz, ağır poşetleri eve taşımamıza yardım etti.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Kardeşim çok inatçıdır. Bir kere hayır dedi mi fikrini değiştirmez.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Acele edince ayakkabımın bağcığını yanlış bağladım.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
Bağlamdan tahmin 3
Adı Soyadı: Tarih:
Sözcüğün anlamını tahmin edelim
Cümleyi okuyalım. Altı çizili sözcüğün anlamını tahmin edip yazalım, sonra sözlükten bakalım.
-
Dalgın olduğum için çantamı okulda unuttum. Aklım başka yerdeydi.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Utangaç arkadaşım herkesin önünde konuşmaya çekindi, yüzü kızardı.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Uzun yürüyüşten sonra bitkin düştüm, hemen koltuğa oturdum.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Balerin zarif adımlarla sahnede yürüdü, herkes onu hayranlıkla izledi.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
-
Cömert komşumuz bahçesindeki meyveleri hepimizle paylaştı.
Bence anlamı:
Sözlüğe baktım. Sözlükte:
Bağlamdan tahmin 4
Cevaplar: sözcüklerin anlamı
1. merak Bir şeyi öğrenmek, görmek istemek.
2. sabırlı Beklemeyi, zorluğa katlanmayı bilen.
3. telaş Çabuk yetişmek isterken duyulan heyecan ve acele.
4. cesaret Korkmadan bir işe girişebilme gücü.
5. huzur Rahatlık, sakin ve güvenli bir durum.
6. özen Bir işi dikkatle, iyi olsun diye yapma.
7. titiz Temizliğe ve düzene çok dikkat eden.
8. gayret Bir işi başarmak için çok çalışma.
9. serin Soğuk ile ılık arasında, hafif soğuk.
10. ürkmek Bir şeyden korkup irkilmek.
11. ferah Geniş, havadar ve rahat.
12. tasarruf Parayı ya da bir şeyi gereksiz harcamayıp biriktirme.
13. yardımsever Başkalarına yardım etmeyi seven.
14. inatçı Bir kere kararını verince değiştirmeyen.
15. acele Bir işi çabuk yapma isteği.
16. dalgın Aklı başka yerde olan, çevresine dikkat etmeyen.
17. utangaç Kolay çekinen, çok utanan.
18. bitkin Çok yorulmuş, gücü kalmamış.
19. zarif Hareketleri ince ve güzel olan.
20. cömert Elindekini paylaşmayı seven, esirgemeyen.
Bu sayfalar nasıl kullanılır?
Önce tahmin
Cümleyi çocukla birlikte okuyun. Altı çizili sözcüğün yerine ne koyabileceğini sorun: “Bu cümlede ne demek olabilir?” Çocuk tahminini “Bence anlamı” satırına yazsın. Yanlış tahmin de iyidir; neden öyle düşündüğünü sorun.
Sonra sözlük
Sözcüğe sözlükten ya da çevrim içi sözlükten birlikte bakın, çocuk “Sözlükte” satırına yazsın ve tahminiyle karşılaştırsın. Doğruysa kutuyu işaretlesin. Çevrim içi sözlük için sozluk.gov.tr adresine bakabilirsiniz.
Sözcüğü kendi cümlesinde kullansın
Sözcüğün anlamı anlaşılınca çocuk aynı sözcükle kendi cümlesini kursun. Böylece yeni sözcük cümle içinde yerleşir. Programın da istediği budur: anlamı yeni öğrenilen sözcükler cümle içinde kullanılır.
Programda ne var?
İkinci ve üçüncü sınıf
«Bir sözcüğün anlamına ilişkin tahminlerini bağlamdan yararlanarak yazar.» (ikinci sınıf T.Y.2.2.c, s. 77; üçüncü sınıf T.Y.3.2.b, s. 119). Program sırayı da söyler: önce çocuğun tahmini, ardından tahminin “çevrim içi veya basılı kaynaklardan (resimli sözlük, sözlük, kelime haritası, kelime kartları ve benzer araçlardan)” bulunması (s. 73).
Cümleler nasıl seçildi?
Anlam cümleden anlaşılır
Her cümlede altı çizili sözcüğün anlamına ipucu veren başka sözcükler var (örneğin “yüksek tahtadan atlamaya cesaret edemedim, çünkü çok korkuyordum”). Sözcükler TDK Güncel Türkçe Sözlük’te var ve cevap sayfasındaki kısa anlamlar bu sözlükteki anlamlardan yazıldı.
Cümleler bu sayfa için yazıldı
Cümleler hiçbir kitaptan alınmadı. Her cümle ders kitaplarındaki cümleler gibi kısa ve noktalama işaretleri ikinci sınıf programının saydığı işaretlerle sınırlı; bu yüzden sayfalar hem ikinci hem üçüncü sınıf için uygun.
Kaynaklar
- MEB, İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (2026): T.Y.2.2.c, T.Y.3.2.b; tahminin sözlükle denetlenmesi: s. 73, s. 140. mufredat.meb.gov.tr
- TDK, Güncel Türkçe Sözlük: sozluk.gov.tr